مخبر - 1398/06/16 - تسلای رنج با خلق فرشتگان

تسلای رنج با خلق فرشتگان
علاقهء نظرگیر کله به ترسیم فرشتگان، خصوصاً در دو سال پایانی حیات توأم با فشار نازی ها و ضعف جسمانی اش، تجلی همین دیدگاه تسلی بخش و شاید رهایی بخشِ مورد نظر او است
تسلای رنج با خلق فرشتگان

«فرشتگان پاوْل کِلِه»

مؤلف: بوریس فریدِوالد

ترجمهء فریده فرنودفر

ناشر: چشمه، چاپ اول، 1397

120 صفحه، 20000 تومان

****

مدار زمین/ از دل تاریکی شب/ سنگین و گران/ مملو از بارقه های آتشین/ و شامگاهان مملو از خدایان در حال کرنش/ اینک اثیروار، آغشته به رنگ آبی/ بر فراز کوه های پوشیده از برف/ تا اذهان دانا در گردش است. ([منتسب به] پاوْل کِلِه، 1918)

دنیای کودکانه دنیای غریب و قشنگی است؛ شاید روزی روزگاری رمزوراز رستگاری تنها از دلِ نشانگان ساده و پیچیدهء نقاشی های کودکانه برخواندنی باشد و بس. بگذریم... پاوْل کله (1789-1940) نقاش و موسیقی دان سویسی، از دوستان نزدیک کاندینسکی، به سبب نواندیشی، تخیل آزاد، پرکاری و تنوع آثارش بی شک یکی از شخصیت های برجستهء هنر مدرن شمرده می شود. مراحل تحول کارش را می توان با اکسپرسیونیسم، دادئیسم، سوررئالیسم و اکسپرسیونیسم انتزاعی پیوند داد. ولی خود او در هیچ یک از جنبش های نام برده عملاً شرکت نداشت. در مونیخ آموزش دید. یک سالی را در ایتالیا صرف مطالعه کرد و سپس به برن بازگشت. دوباره به مونیخ رفت و با گروه «سوارکار آبی» حشرونشر کرد... در دوران جنگ جهان گیر اول به خدمت ارتش درآمد و عمیقاً تحت تأثیر فجایع جنگ قرار گرفت و با دومین واقعهء تکان دهندهء زندگی خود مواجه شد ـ اولی اش قطعاً مرگ مادربزرگ اش بود. در این برههء حساس، نازی های او را از کار بازداشتند و آثارش را از موزه ها جمع کردند.

القصه، برویم سراغ اصل مطلب. کله هنرمند بسیار پرکاری بود و از میان تجربه گری های متنوع اش که همواره پایی در مشاهدهء طبیعت داشت در طول عمر 61 ساله اش تعداد نسبتاً زیادی، حدود 100 اثر، را به تصویرگری فرشتگان اختصاص داده است: از تصویر مسیح کودک بدون بال (1813)، یادگار پنج سالگی اش، تا مشهورترین فرشته نگاری اش، یعنی فرشتهء نو (1920)، گرفته تا فرشتهء مردد (1940)، که تابلوی گویای واپسین تردیدهای هنرمند نسبت به زندگی، باورهای دینی و جهان پس از مرگ است، و نهایتاً فرشتهء مرگ (1940).

کتاب فرشتگان پاوْل کِلِه به تحلیل چهل اثر از مجموع 100 تصویری می پردازد که این نقاش در طول زندگی-اش به انحای مختلف از فرشتگان کشیده است. بخش عمده ای از این تصاویر مربوط به دو سال پایانی عمر او، مابین سال های 1938 تا 40 است. به لحاظ تاریخی، این دو سال مصادف بود با دوران یکه تازی حزب ناسیونال-سوسیالیسمِ مخوفِ نازی در آلمان و حساسیت این حزب نسبت به نمایش آثار کله، که با ضعف شدید جسمانی و بیماری لاعلاج او همراه شده بود، به قول خودش، دیگر داشت صدای گام های غریب مرگ را به گوش می شنید.

باری، کله سالی پس از آن که آثارش از سوی رژیم نازی منحط شناخته و از آکادمی دوسلدورف اخراج می-شود، در یکی از یادداشت های روزانهء خود مطلب در خورِ توجهی می نویسد که می تواند کلید فهم فرشتگان او باشد: «چیزی باید بتواند رنجی را که برای صیانت از سرزمین معنوی پدری مان می کشیم تسلی دهد. این چیز شاید دیدگاه تازه ای باشد که ما را از تحمل این همه سنگینی و فشار رهایی بخشد و از دلِ آن توان و نیروهای جدید خلق شود.» به ظنِ قریب به یقین، علاقهء نظرگیر کله به ترسیم فرشتگان، خصوصاً در دو سال پایانی حیات توأم با فشار نازی ها و ضعف جسمانی اش، تجلی همین دیدگاه تسلی بخش و شاید رهایی بخشِ مورد نظر او است. هنرمند همواره به دنبال راهی به رهایی است. او نیز علاج رنج لاعلاج اش را در همین می-یابد. گریزگاه او پناه بردن به عالم کودکانهء فرشتگان و انعکاس آن به مدد خط و بعضاً رنگ است. او می کوشد دنیای خود و هم نوعان گیرافتاده در وحشت روزافزون نازی ها را قدری تحمل پذیرتر کند و به نظر می رسد توسل به حال وهوای نوستالژیک تصور کودکانه از فرشتگان همان راهی ست به رهایی که هرچند واقعیت جهان آشوب زدهء دهه های آغازین سدهء بیستم را ایجاباً بازنمی نمایاند، ولی آن را سلباً قدری زیباتر و تحمل-پذیرتر می کند.

با این اوصاف، فرشتگان دو سال پایانی زندگی کله، گویی گزارشی ست از غلیانات درونی او، گاهی امیدوار (1939)، گاهی ناامید، گاهی فقیر (1939)، گاهی منتظر (1939)، گاهی گریان (1939)، گاهی فراموش کار (1939)، گاهی زشت (1939)، گاهی کماکان زشت (1940)، حتی گاه باردار (1939)، گاهی مردد (1940) و در آخر فرشتهء مرگ (1940). نکتهء جالب توجه این که برخلاف تصور شهودی همه از فرشته، فرشتگان کله زیبا و لطیف نیستند، بل بیشتر زشت اند و خشن و گاهی حتی شیطانی، طوری که خود او هم آنها را «زشت» و «کماکان زشت» می نامد.

این سویهء دیالکتیکی فرشتگان کله (که ریشه در این باور عمیق او دارد که امر الوهی و شیطانی دو روی یک سکه اند، نه نافی هم، که مکمل یکدیگرند) چنان به مذاق والتر بنیامین (از اندیشمندان برجستهء مکتب انتقادی فرانکفورت) خوش آمد که طالب خریداری یکی از فرشتگان او، یعنی فرشتهء نو شد و تعداد زیادی از «بازتولیدهای» آن را در اتاق کار خود آویخت و جایگاه ویژه ای ـ بالای کاناپه ـ به آن اختصاص داد تا مدام جلوی چشم اش باشد. او شیفتهء تماشای این نقاشی بود و در آن چیزی می دید که مکرر در مکرر دربارهء آن نوشت، هر بار به شیوه ای جدید. حاصل این تماشای مدام و احتمالاً رنج مشترک، نهمین تز از مجموعِ هجده تز فلسفی مقالهء مشهور او با عنوان «تزهایی در باب مفهوم تاریخ» با سرلوحه ای از گرهارد شولم بود با نام «سلام فرشته»، که این گونه در تاریخ اندیشه ماندگار شد:

مهیای پرواز است این دو بال،

و من سرِ آن ندارم که به عقب برگردم،

و چه اندک می بود نصیبم از اقبال،

حتی اگر جاودانه برجای می ماندم ـ گرهارد شولم، سلام فرشته

در یکی از نقاشی های پل کله موسوم به فرشتهء نو (Angelus Novus) فرشته ای را می بینیم با چنان چهره ای که گویی هم اینک در شرف رویگردانی از چیزی است که یکریز سرگرم تعمق در آن بوده است. چشمان اش خیره، دهان اش باز و بال های اش گشوده است. این همان تصویری است که ما از فرشتهء تاریخ در ذهن داریم. چهره اش رو به سوی گذشته دارد. آن جا که ما زنجیره ای از رخدادها را رؤیت می کنیم، او فقط به فاجعه ای واحد می نگرد که بی-وقفه ویرانه بر ویرانه تلنبار می کند و آن را پیشِ پای او می افکند. فرشته سرِ آن دارد که بماند، مردگان را بیدار کند و آن چه را که خُرد و خراب شده است مرمت کند و یکپارچه سازد؛ ولی توفانی از سمت بهشت در حال وزیدن است و با چنان خشمی بر بال های او می کوید که فرشته را دیگر یارای بستن آن نیست. این توفان او را با نیرویی مقاومت ناپذیر به درون آینده ای می کشاند که پشت بدان دارد، در حالی که تلنبار ویرانه ها پیشِ رویِ او سر به فلک می کشد. آن چه ما پیشرفت می نامیم همین توفان است. (به نقل از عروسک و کوتوله، مقالاتی در باب فلسفهء تاریخ و فلسفهء زبان، گزینش و ترجمهء مراد فرهادپور و امید مهرگان، تهران، گام نو، 1389، ص. 157)

فرشتهء نوی کله و حالا فرشتهء تاریخ بنیامین، گویی او را به یاد مسیح از گور برخاسته می انداخت که دستان اش را کاملاً از هم باز کرده و انتظارش را می کشد، تا کی او را در آغوش بگیرد. شولم برای بنیامین توضیح می-دهد که طبق آموزه های کابالایی عرفانیِ یهودیت (بنیامین یهودی بود)، فرشتگان پیوسته خلق می شوند و بنیامین تجسم این آموزه را در خلقِ مدام و نوبه نویِ فرشتگان کله می دید. بنیامین پس از به قدرت رسیدن حزب ناسیونال-سوسیالیسم نازی، از ترسِ یهودستیزی وحشیانهء این حزب مخوف، به پاریس فرار کرد و چند سالی را مخفیانه در ترس و وحشت در آنجا به سر برد، در حالی که در هر حال فرشتهء نو را همراه داشت و از آن همان تسلی را می گرفت که کله در آن تعبیه کرده بود. او پس از نگارش این متن قصد داشت به اسپانیا فرار کند. پیش از فرار فرشتهء نو/ تاریخ را از قاب درآورد و آن را نزد دوست اش ژرژ باتای به امانت گذاشت. بنیامین حین فرار جان باخت و در میان بال های کاملاً بازِ فرشتهء نو آرام گرفت.

باری، سبب سازِ خلق مدام این فرشتگان و علاقهء بی حدوحصر به مؤانست با آنها، به نظر می رسد ریشه در ترس و وحشت مشترک کله و بنیامین از استقرار حزب نازی داشت و هر دو در آن راهی به رهایی می-جستند تا بلکه این جهان نادلچسب شده قدری تحمل پذیرتر جلوه کند. بیایید این گونه تصور کنیم: بنیامین در امتداد نگاه خیرهء فرشتهء نویِ کله، شکوه «کودکی تاریخ» مارکس را می دید/ می جست که زمانی در گروندریسه از آن دم زده بود.

*دکترای فلسفه هنر

منبع خبر : الف

محتوای این خبر به صورت خودکار از «الف» دریافت شده و «مخبرنیوز» بدون هیچ دخل و تصرفی آنرا باز نشر داده است. اگر به هر دلیلی احساس می کنید محتوای منتشر شده مطلوب نیست، خواهشمند است با استفاده از این لینک ما را مطلع نمایید تا بدون درنگ آنرا حذف نماییم.
با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه مخبرنیوز مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.
کلیدواژه های این خبر
آلمان   موزه   گران   نازی   هنرمند   ایتالیا   مادربزرگ   مونیخ   چشمه   دوسلدورف   کودکانه   موسیقی   اکسپرسیونیسم   روزی روزگاری   نازی ها   غریب   فجایع   تخیل   مشهورترین   نمایش آثار   تصویرگری   رستگاری   طول عمر   درآمد  
اخبار مرتبط
«جوجو رابیت» و فانتزی تاریخی/چگونه به «نازیسم» کودکانه نگاه کنیم؟
مهر نیوز
بزرگ ترین مجموعه های هنر اروپا در موزه کلن
تیتر شهر
افزایش اطلاعات علمی درباره «موجودات حال به هم زن»
خبرگزاری کتاب ایران
شجریان؛ متولد ماه مهر
همشهری آنلاین
12 عکس از دوران بچگی قسی القلب ترین انسان های تاریخ
برنا نیوز
رونمایی از دف ایرانی در مرز مکزیک
آفتاب
وقتی دولت از «مسکن مهر» به خانه های 30 متری رسید!
مردم نیوز
چرا تلاش هیتلر برای هنرمند شدن بی فایده بود؟
پارسینه
معروف ترین موزه های تفلیس را بشناسید
زومیت
این آشیانه گرگ شهر بازی می شود!+تصاویر
خبرگزاری ایلنا
چرا هیتلر سعی کرد اما نتوانست یک هنرمند شود
انتخاب
نمایش آثار نازی ها در هلند جنجال به پا کرد +عکس
نامه نیوز
جولان شیر داوینچی در پاریس
ایرنا
نمایش آثار نازی ها در هلند سر و صدا به پا کرد
ایرنا
«کیهان کلهر» برای فیلم «مجبوریم» موسیقی می نویسد
آریا
مراسم سالگرد تاسیس خانه موزه بتهوون برگزار شد
تیتر امروز
بابک چمن آرا: هرسال به یک اثر و هنرمند «خاطره ساز» نماد «نوار نقره ای بتهوون» اهدا می شود
آریا
اجرای طرح «تبادل موسیقی» از مهر 98/ «نوار نقره ای» رونمایی شد
مهر نیوز
Spotify چطور راه اندازی شد؟! +بررسی علل موفقیت آن
باشگاه خبرنگاران
داوران ویدیو آرت هفتمین جشنواره فیلم مستقل خورشید معرفی شدند
آنا نیوز
داوران ویدیوآرت هفتمین جشنواره فیلم مستقل خورشید معرفی شدند
پانا
تعزیه را به ابتذال می برند
ایسنا
آثار نقاشی داوینچی به آسیا می آیند
خبر خودرو
برگزاری بزرگترین نمایشگاه آثار داوینچی در اسکاتلند
ایرنا
 برگزاری نمایشگاه «لئوناردو داوینچی» در چین
ایسنا
عذرخواهی آلمان از لهستان؛ 80 سال پس از آغاز جنگ جهانی دوم
عصر ایران
راهنمای جامع سن پترزبورگ
مثلث
سیروان خسروی ازدواج کرد + فیلم
شمانیوز
ایران درودی؛ بانوی نور، بلور و آینه
ایرنا
درخشش جوانان زنجانی در جشنواره موسیقی جوان کشور
سایت جماران
«بونو»؛ اندیشمند فرانسوی که با امام رضا(ع) مانوس بود/ نسبت به امام خمینی(ره) احساس دِین می کرد
شبستان
آغاز عملیات مرمت و احیای خانه موزه اخوان ثالث
خبرگزاری کتاب ایران
آغاز عملیات مرمت و احیای خانه موزه اخوان ثالث همزمان با سالگرد فوت این شاعر نامدار 
برنا نیوز
کلیپ جنجالی که دوباره نام "فرزانه کابلی" را بر سر زبان ها انداخت
فرارو
نمایشگاه میراث سرامیک ایران در آلمان برپا می شود
تیتر شهر
نمایش آثار سرامیک ایران در موزه هنرهای اسلامی دانشگاه بامبرگ
بلاغ مازندران
کشف جدیدی از اثر «بانوی صخره ها» داوینچی
تیک نیوز
نشست پژوهشی «ویکتور یانگ» -آهنگساز رویاهای هالیوودی- برگزار می شود
آریا
کتک کاری خیابانی دو طایفه عرب در محله "نوی کلن" برلین
عصر ایران
داوینچی؛ هنرمند مرموز رنسانس شگفتی دیگری را رقم زد
ایرنا
اخبار مرتبط
bltمهر نیوز : «جوجو رابیت» و فانتزی تاریخی/چگونه به «نازیسم» کودکانه نگاه کنیم؟
bltتیتر شهر : بزرگ ترین مجموعه های هنر اروپا در موزه کلن
bltخبرگزاری کتاب ایران : افزایش اطلاعات علمی درباره «موجودات حال به هم زن»
bltهمشهری آنلاین : شجریان؛ متولد ماه مهر
bltبرنا نیوز : 12 عکس از دوران بچگی قسی القلب ترین انسان های تاریخ
bltآفتاب : رونمایی از دف ایرانی در مرز مکزیک
bltمردم نیوز : وقتی دولت از «مسکن مهر» به خانه های 30 متری رسید!
bltپارسینه : چرا تلاش هیتلر برای هنرمند شدن بی فایده بود؟
bltزومیت : معروف ترین موزه های تفلیس را بشناسید
bltخبرگزاری ایلنا : این آشیانه گرگ شهر بازی می شود!+تصاویر
bltانتخاب : چرا هیتلر سعی کرد اما نتوانست یک هنرمند شود
bltنامه نیوز : نمایش آثار نازی ها در هلند جنجال به پا کرد +عکس
bltایرنا : جولان شیر داوینچی در پاریس
bltایرنا : نمایش آثار نازی ها در هلند سر و صدا به پا کرد
bltآریا : «کیهان کلهر» برای فیلم «مجبوریم» موسیقی می نویسد
bltتیتر امروز : مراسم سالگرد تاسیس خانه موزه بتهوون برگزار شد
bltآریا : بابک چمن آرا: هرسال به یک اثر و هنرمند «خاطره ساز» نماد «نوار نقره ای بتهوون» اهدا می شود
bltمهر نیوز : اجرای طرح «تبادل موسیقی» از مهر 98/ «نوار نقره ای» رونمایی شد
bltباشگاه خبرنگاران : Spotify چطور راه اندازی شد؟! +بررسی علل موفقیت آن
bltآنا نیوز : داوران ویدیو آرت هفتمین جشنواره فیلم مستقل خورشید معرفی شدند
bltپانا : داوران ویدیوآرت هفتمین جشنواره فیلم مستقل خورشید معرفی شدند
bltایسنا : تعزیه را به ابتذال می برند
bltخبر خودرو : آثار نقاشی داوینچی به آسیا می آیند
bltایرنا : برگزاری بزرگترین نمایشگاه آثار داوینچی در اسکاتلند
bltایسنا :  برگزاری نمایشگاه «لئوناردو داوینچی» در چین
bltعصر ایران : عذرخواهی آلمان از لهستان؛ 80 سال پس از آغاز جنگ جهانی دوم
bltمثلث : راهنمای جامع سن پترزبورگ
bltشمانیوز : سیروان خسروی ازدواج کرد + فیلم
bltایرنا : ایران درودی؛ بانوی نور، بلور و آینه
bltسایت جماران : درخشش جوانان زنجانی در جشنواره موسیقی جوان کشور
bltشبستان : «بونو»؛ اندیشمند فرانسوی که با امام رضا(ع) مانوس بود/ نسبت به امام خمینی(ره) احساس دِین می کرد
bltخبرگزاری کتاب ایران : آغاز عملیات مرمت و احیای خانه موزه اخوان ثالث
bltبرنا نیوز : آغاز عملیات مرمت و احیای خانه موزه اخوان ثالث همزمان با سالگرد فوت این شاعر نامدار 
bltفرارو : کلیپ جنجالی که دوباره نام "فرزانه کابلی" را بر سر زبان ها انداخت
bltتیتر شهر : نمایشگاه میراث سرامیک ایران در آلمان برپا می شود
bltبلاغ مازندران : نمایش آثار سرامیک ایران در موزه هنرهای اسلامی دانشگاه بامبرگ
bltتیک نیوز : کشف جدیدی از اثر «بانوی صخره ها» داوینچی
bltآریا : نشست پژوهشی «ویکتور یانگ» -آهنگساز رویاهای هالیوودی- برگزار می شود
bltعصر ایران : کتک کاری خیابانی دو طایفه عرب در محله "نوی کلن" برلین
bltایرنا : داوینچی؛ هنرمند مرموز رنسانس شگفتی دیگری را رقم زد
پستهای شبکه های اجتماعی مرتبط




 |  درباره ما |  ارتباط با ما |  تبلیغات |  آخرین پستها |  تیتراخبار |  خبرگزاریها |  صفحه اصلی | 

مخبر جامعترین و بزرگترین سایت جمع آوری اخبار ایران می باشد که توسط موتور هوشمند جمع آوری و پیش پردازش اخبار هزاران فید خبری را جمع آوری نموده و در اختیار مخاطبان قرار می دهد.
مخبر هیچگونه مسئولیتی در قبال محتوای منتشر شده نخواهد داشت.