مخبر - 1397/07/16 - موفق در دیپلماسی رسمی و عمومی؛ غفلت از «دیپلماسی خط 2»

موفق در دیپلماسی رسمی و عمومی؛ غفلت از «دیپلماسی خط 2»
اغلب صاحبنظران حضور رئیس جمهوری ایران در نشست سیاسی نیویورک را در تبیین مواضع جمهوری اسلامی در مواجهه با بدعهدی دولتمردان امریکا کارساز توصیف کرده اند. تأثیر سخنان و مواضعی که از سوی حسن روحانی و از تریبون مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شد، اگرچه نمایی موفق از پیگیری مؤثر دیپلماسی رسمی کشور بود، با این ...
موفق در دیپلماسی رسمی و عمومی؛ غفلت از «دیپلماسی خط 2»

شعار سال: مهدی ذاکریان، استاد روابط بین الملل دانشگاه نگاه مثبتی به عملکرد هیأت دیپلماتیک ایران در نیویورک دارد با این حال او بهره گیری از ظرفیت های دیپلماتیک ایران را در کارزار سیاسی سازمان ملل ناکافی می داند. مشروح گفت وگو با این صاحبنظر بین الملل را در ادامه می خوانید.
هیأت دیپلماتیک ایران در نشست جاری سازمان ملل با بالاترین سطح ممکن حضور یافت. از نظر شما این مشارکت تا چه اندازه به پیشبرد اهداف سیاست خارجی بویژه در شرایط کنونی که ایران با بدعهدی امریکا در چارچوب برجام مواجه شده، مؤثر بوده است؟
شکلی از دیپلماسی که از سوی وزارت خارجه پیگیری می شود، دیپلماسی رسمی است که معمولاً مخاطب آن، دولت ها هستند. دیدارهایی که در سازمان ملل و در مجمع عمومی صورت می گیرد بیشتر از جنبه دیپلماسی رسمی است زیرا نمایندگان دولت ها از سراسر دنیا حضور دارند و فرصتی فراهم می شود تا یک کشور دیدگاه و شیوه خودش را در مجامع بین المللی در یک زمان اعلام کند. چنین نشست هایی دارای ظرفیت بالا و فرصتی بی نظیر برای همه کشورهاست. در اهمیت آن همین کافی است که بگوییم اکثر رهبران کشورها از سال 1990 به بعد در چنین جلسه ای شرکت می کنند در حالی که در گذشته این طور نبود و تعداد محدودی از رؤسای کشورها حضور می یافتند. به همین دلیل در یک هفته اول مجمع، نوبت سخنرانی به وزرای خارجه نمی رسد و فرصت خوبی فراهم می شود تا رؤسای کشورها دیدگاه های خود را ارائه کنند.
با وجود این معتقدم رئیس جمهوری ایران بایستی به جای اینکه هر ساله به طور مرتب در این نشست ها شرکت کند، هر چند سال یکبار حضور یابد اما وقتی مشارکت کرد برنامه و پیشنهاد خاصی با خود همراه داشته باشد. مشابه کاری که رئیس دولت اصلاحات انجام داد که حضورش در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب قطعنامه گفت وگوی تمدن ها انجامید و همین طور اولین حضور آقای روحانی در مجمع عمومی با تصویب قطعنامه مبارزه با افراط گرایی و خشونت همراه شد که دستاورد بزرگی برای دولت آقای روحانی بود.
حضور آقای روحانی در نشست امسال تا چه اندازه ضروری به نظر می رسید؟
حضور رئیس جمهوری ایران در نشست جاری سازمان ملل ضروری به نظر می رسید. آقای روحانی حضور مؤثری داشتند و اتفاقاً به خوبی صحبت کردند و معتقدم یکی از دلایل انزوای ترامپ در مجمع عمومی و شورای امنیت صحبت ها و سخنرانی منطقی و بهنگام ایشان بود. چند نکته را اشاره کردند که خیلی مهم بود. بحث چندجانبه گرایی، مقابله با یکجانبه گرایی و همچنین بحث مذاکره با امریکا که از جمله مباحث مطرح شده از سوی ایشان بود. آقای روحانی در بحث مذاکره تأکید کرد که اتفاقاً ایران یک بار سابقه مذاکره پشت درهای بسته با امریکا را داشته که بدعهدی کرده است اما اینک آماده است از همان سازمان ملل و در مقابل دیدگان جهان با این کشور مذاکره کند تا این گفت وگوها در معرض قضاوت جهان قرار گیرد. لذا طرح مواضعش از منظر گفت وگو در مقابل دیدگان جهانی بسیار منطقی و مناسب بود زیرا نتیجه آن محاکمه ترامپ در نشست شورای امنیت بود. منتهی این موضوعات اگر با ارائه پیشنهاد و دستور کاری همراه بود بسیار کارآمدتر می بود. البته خوب است که وزارت خارجه پیگیر قطعنامه حمایت از چندجانبه گرایی و مقابله با یکجانبه گرایی باشد.
این مواردی که اشاره داشتید در قالب دیپلماسی رسمی کشور مورد پیگیری قرار گرفته است، وجوه دیگر دیپلماسی اعم از دیپلماسی عمومی به چه شکل مورد پیگیری هیأت دیپلماتیک ایران قرار گرفته است؟
سوای دیپلماسی رسمی، نوع دیگری از دیپلماسی هم تحت عنوان دیپلماسی عمومی وجود دارد. در دیپلماسی عمومی، دولت ها مخاطب نیستند بلکه عموم مردم و افکار عمومی مخاطب قرار می گیرد.به دلیل اهمیت سخنرانی رؤسای کشورها، مردم زیادی در سراسر دنیا بیننده این سخنرانی ها از طریق برخی از شبکه ها و رسانه ها بودند. شبکه های بزرگی چون «سی ان ان» و «بی بی سی جهانی» به طور مستقیم سخنرانی آقای روحانی را پخش کردند. از این زاویه با توجه به پوشش گسترده این سخنرانی، شمار زیادی از مردم، صحبت های رئیس جمهوری ایران را شنیدند. خب این یکی از تکنیک های دیپلماسی عمومی از طریق رسانه بود که البته از طریق رسانه های مستقل بین المللی صورت گرفت. اما زاویه دیگر آن این است که شما بتوانید به طور مستقیم در افکار عمومی تأثیر بگذارید. چنان که موضع منطقی رئیس جمهوری ایران و همچنین موضع غیرمعقول ترامپ سبب ساز این شد که افکار عمومی جهانی متوجه این موضوع شوند که ایران به همه قواعد برجام و توافقنامه «ان پی تی» پایبند است اما ترامپ پایبند قواعدی که خود و سلفش با ایران تفاهم کردند، نیست. این خود نکته مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
نوع دیگری از دیپلماسی هم وجود دارد که دیپلماسی«یک و نیم» نامیده می شود. در این نوع دیپلماسی شما با شماری از افراد غیررسمی در تعامل هستید. به عنوان مثال در این نوع دیپلماسی «ان جی او» ها و محافل رسانه ای و سیاسی با مقامات دولتی در ارتباط قرار می گیرند. یعنی مقامات در جمعی دانشگاهی و یا رسانه ای یا تشکلی مستقل صحبت می کنند. این نوع دیپلماسی از آنجایی که عامه مردم مخاطب آن نیستند، در دیپلماسی «یک و نیم» جای می گیرند. آقای روحانی در نیویورک ارتباطات خوبی را از طریق گفت وگو با اصحاب رسانه برقرار کردند که در نتیجه آن مواضع ایران و بدعهدی های امریکا به خوبی تبیین شد که نتایج مثبتی به دنبال داشت.
اما شکل دیگری از دیپلماسی هم تحت عنوان دیپلماسی «خط دو» وجود دارد که اتفاقاً مقامات دولتی در آن نقشی ندارند. بلکه خبرنگاران، دانشگاهیان، صاحبنظران و چهره های شناخته شده می توانند مواضعی را که یک کشور می خواهد در دنیا ارائه کند تبیین کرده و به این ترتیب نقش آفرینی مؤثری برای کشور خود داشته باشند.
متأسفانه باید بگویم که ما در این دیپلماسی کاری انجام ندادیم در حالی که امریکایی ها به خوبی این نوع دیپلماسی را پیگیری کردند. از جمله گروه اتحاد علیه ایران اتمی (United Against Nuclear Iran) که تعدادی از بزرگان دنیا و رؤسای کشورها و اساتید بسیار شناخته شده ای در آن حضور دارند. امریکا با آن قدرت وتو در شورای امنیت و پول زیادی که عربستان برای همراهی با سیاست های ضد ایرانی آن خرج کرده فقط به دیپلماسی رسمی، دیپلماسی عمومی و دیپلماسی «یک و نیم» اکتفا نکرد بلکه از دیپلماسی «خط دو» هم استفاده کرد.
چنان که این گروه با هدف پیگیری اهداف دولت امریکا و اسرائیل تشکیل شد و آنها با هدف مقابله با فعالیت هسته ای ایران، در کنار اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، نشست خود را برگزار کردند. جان بولتون و مایک پمپئو از جلسه سخنرانی ترامپ در سازمان ملل که بیرون رفتند، روانه این اجلاس که همان روز و در همان نیویورک برگزار شد، شدند.
ما برای دیپلماسی «خط دو» در نیویورک چه کردیم؟
دیپلماسی «خط دو» حکومتی نیست و باید شخصیت های مستقل که با چهره های بین المللی در ارتباطند جمع شوند و با داشتن برنامه های مشخص، بزرگان دنیا را جمع کنند، کنفرانس برگزار کنند و در مذمت یکجانبه گرایی امریکا حرف بزنند. ما این نوع دیپلماسی را پیگیری نکردیم. سه وجه دیگر را در دستور کار داشتیم اما برای پیگیری نوع چهارم کاستی هایی وجود داشت البته دولت از آن حمایت کرده اما محدودیت هایی وجود دارد.
خب یکسری از چهره های بین المللی ایران نظیر آقای موسویان با حضور در مجامع بین المللی در راستای دیپلماسی «خط دو» برای تبیین اهداف جمهوری اسلامی می کوشند اما به نظر می رسد شمار بیشتری از صاحبنظران باید در صحنه میدانی دیپلماسی «خط دو» وارد شوند سازوکار فعال کردن این چهره ها چیست؟
صاحبنظران خودشان باید به میدان بیایند مگر گروه اتحاد علیه ایران هسته ای را دولت امریکا به وجود آورد؟ بله دولت امریکا و اسرائیل از آنها حمایت می کند و بودجه شان را هم تأمین می کند و اشکالی هم ندارد. ما هم چهره های بزرگی از اساتید و صاحبنظران بین الملل داریم که می توانند با چهره های شناخته شده بین المللی همگام شوند و دولت هم قطعاً از آنها حمایت می کند.
از جمله موانع شکل گیری چنین تشکل هایی چیست؟
بیشتر اساتید ما بین المللی نیستند اگر اساتید ما زبان های خارجی اعم از انگلیسی، فرانسوی و عربی را به خوبی بدانند، می توانند حضور مؤثری در صحنه بین الملل داشته باشند. ما نیازمند چهره هایی مانند دکتر ظریف هستیم که به مباحث روابط بین الملل، حقوق و علوم سیاسی علم داشته باشند و با پیچ و خم های آن آشنا باشند و با رسانه های بین الملل به طور دقیق حرف بزنند. اگرچه تعدادی از این اساتید را داریم که هم وطن پرست هستند و هم می توانند به خوبی در دنیا درباره مسائل حقوق بشر، فعالیت هسته ای و هژمون منطقه ای صحبت کنند اما فعال نیستند. اینک در شرایطی قرار داریم که دیپلماسی رسمی به تنهایی کفایت نمی کند. بلکه نیاز به دیپلماسی عمومی، دیپلماسی یک و نیم و دیپلماسی خط دو دیده می شود. اینها همه باید با هم حرکت کنند امریکا از همه این ظرفیت ها استفاده کرده خوشبختانه شکست خورد ایران از همه این ظرفیت ها استفاده نکرد اما موفق شد و اگر از همه این ظرفیت ها استفاده می کرد قطعاً موفقیت هایش مضاعف می شد.در جریان نشست سازمان ملل، دیپلماسی رسمی ما کاملاً موفق، دیپلماسی عمومی ما به صورت نسبی موفق، دیپلماسی یک و نیم در سطح نسبی موفق بود اما برنامه ای برای دیپلماسی «خط دو» نداشتیم. این در حالی است که امریکایی ها درباره مسائل هسته ای کارناوال هایی راه انداختند و جلساتی گذاشتند و به خوبی از ظرفیت این نوع دیپلماسی بهره بردند.
سوای آنچه شما به نادیده انگاشته شدن ظرفیت مجامع دانشگاهی کشورمان در راستای دیپلماسی «خط دو» اشاره کردید به نظر می رسد، پیگیری این نوع دیپلماسی با واکنش های منفی از سوی برخی از جریان های سیاسی داخلی کشور روبه رو می شود که خود مانعی جدی برای پیگیری مؤثر از ظرفیت های موجود کشور به شمار می آید چنان که حتی دیدارهای آقای ظریف و جان کری با بازخوردهای منفی روبه رو شد.
بله؛ تنگ نظری جناحی سبب شده تا ترامپ، نتانیاهو و محمد بن سلمان علیه ایران فضای وسیع تری پیدا کنند باید این تنگ نظری های جناحی را کنار بگذاریم و به فهم حرفه ای از روابط بین الملل و دیپلماسی دست پیدا کنیم.امروز صحنه نظام بین الملل تنها صحنه تجهیزات و ابزارهای نظامی نیست بلکه کشورها برای اجتناب از هزینه های نظامی به تکنیک های دیپلماتیک، حقوقی و سیاسی روی می آورند. در این تکنیک ها از دیپلماسی «یک و نیم» و «خط دو»، دیپلماسی عمومی و آکادمیک و همچنین دیپلماسی پارلمانی استفاده می کنند. تمام وظایف برخورد با توطئه ها، شیطنت ها و بداندیشی های امریکا، اسرائیل و عربستان بر دوش وزارت خارجه نیست بلکه نمایندگان مجلس هم باید با نمایندگان مجالس سایر کشورها تعامل داشته باشند و مواضع بحق ایران را تأمین کنند.
اینجا این سؤال مطرح می شود که چه تعداد از نمایندگان مجلس که از وزارت خارجه انتقاد می کنند خودشان چنین برنامه ای را پیگیری می کنند؟ چند نماینده مجلس می گویند ما در مجلس فلان کشور توانستیم فضای منفی روانی و روحی را که امریکا و اسرائیل و عربستان علیه ایران به وجود آوردند، خنثی کنیم؟ چند نماینده مجلس به انگلیس و فرانسه یا عربی در مجلات و رسانه های سایر کشورها مقاله نوشتند و مواضع ایران را تشریح کردند؟
نمایندگان نه تنها سیاست خارجی ایران را که مبتنی بر قانون اساسی است، تسهیل نکردند بلکه برخی از آنها مانع تبیین سیاست های بحق ایران در جامعه بین الملل شده اند. آنها هم در مقابل موکلان خود مسئولند هم در مقابل خداوند.
این مانع تراشی از سوی سایر نهادها و دستگاه های کشور هم وجود دارد و این در حالی است که بعضاً مواضعی که از سوی آنها در زمینه سیاست خارجی مطرح می شود با مواضع رسمی دولت همپوشانی ندارد.
بله؛ مقامات مسئول کشور اعم از قضات، حقوقدانان، وکلا و مدیران تا چه اندازه از مواضع بحق ایران و از شیوه نابخردانه امریکا در تحریم ایران نقد کردند و بازوهای دیپلماسی و سیاسی نظام در جامعه بین الملل بودند؟ همچنین همه دستگاه ها از شهرداری گرفته تا دانشگاه آزاد، دارای معاونت بین الملل هستند، آنها برای دیپلماسی کشور چه کردند؟معتقدم باید یک ستاد هماهنگی معاونت های بین الملل در دستگاه های اجرایی، قضایی و دستگاه های تقنینی و در امتداد سیاست واحد و رسمی کشور به وجود بیاید که آنها هم بازوان و مجریان سیاست های نظام در جامعه بین الملل و در مقابل مخاطبان خود باشند. به این ترتیب نباید همه بارها بر دوش وزارت خارجه و رئیس جمهور باشد تا به تنهایی در نیویورک مسائل را حل کنند به همین صورت اساتید باید حضوری جدی و بین المللی داشته باشند.

شعار سال، با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از روزنامه ایران، تاریخ انتشار 10 مهر97، شماره: 484104



محتوای این خبر به صورت خودکار از سایتهای مورد تایید ج.ا دریافت شده و بدون هیچ دخل و تصرفی نمایش داده می شود. اگر به هر دلیلی نیاز است که خبر حذف شود، لطفا از این لینک استفاده نمایید تا در اسرع وقت اقدام شود.
اخبار مرتبط





 |  درباره ما |  ارتباط با ما |  تبلیغات |  آخرین پستها |  تیتراخبار |  خبرگزاریها |  صفحه اصلی | 

مخبر جامعترین و بزرگترین سایت جمع آوری اخبار ایران می باشد که توسط موتور هوشمند جمع آوری و پیش پردازش اخبار هزاران فید خبری را جمع آوری نموده و در اختیار مخاطبان قرار می دهد.
مخبر هیچگونه مسئولیتی در قبال محتوای منتشر شده نخواهد داشت.