روایات مبین ملاک بلوغ برای دختران، منافاتی باهم ندارند / چگونگی جمع بین روایات

روایات مبین ملاک بلوغ برای دختران، منافاتی باهم ندارند / چگونگی جمع بین روایات
حجت الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی در ادامه درس خارج فقه خود با موضوع بلوغ دختران، به جمع بین روایات و رفع تنافی آنها پرداخت.
روایات مبین ملاک بلوغ برای دختران، منافاتی باهم ندارند / چگونگی جمع بین روایات

به گزارش ایکنا؛ چهاردهمین جلسه درس خارج فقه حجت الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی، با موضوع «بلوغ (عبادی) دختران»، 20 اردیبهشت ماه برگزار شد.

در مورد اختلاف روایات بحث می کردیم و اینکه چطور می توان این اختلاف را حل کرد. آنچه که در روایات قبلاً مورد ملاحظه قرار گرفت، این بود که در مورد بلوغ دختران، چند ملاک در روایات مطرح شده است. بحث در این جهت است که آیا این روایات باهم تعارض دارند یا می توان آنها را باهم جمع کرد و تنافی بین آنها نیست. پیش تر مبنا را آیات شریفه قرآن قرار دادیم و بر این مبنا، روایات را نیز حمل بر آیات کردیم و به این نتیجه رسیدیم که اختلافی نیست و ملاک همان است که در قرآن آمده و دختر باید به حدی از رشد و بلوغ جسمی و فکری برسد که آمادگی برای فرزند داشتن پیدا کند. این مسئله بلوغ طبیعی است که در دختران اتفاق می افتد. اما در این جلسه با یک نگاه دوم بحث را دنبال می کنیم و آن اینکه با صرف نظر از آیات، اگر فرض بر این باشد که آیات شریفه قرآن دلالتی بر مسئله ملاک بلوغ دختران نداشته باشد، آن وقت باید روایات را مستقلاً بررسی کنیم و باید دید در این بررسی مستقل آیا تنافی بین روایات وجود دارد یا خیر؟

یک دسته از روایات موضوع بلوغ حلم را مطرح می کرد. یک دسته، روایاتی بود که ملاک را حیض می دانست. این دو دسته از روایات، روایاتی بود که یک ملاک تکوینی در رشد دختران را مطرح می کرد، اما در عین حال دو دسته دیگر از روایات نیز بودند که مسئله سن را مطرح می کردند. یک دسته ملاک را سیزده سالگی و دسته دیگر 9 سالگی. این مجموعه روایات ما بود. البته روایات 9 سالگی نیز برخی مقید و برخی مطلق بودند که با این ملاحظه، پنج دسته روایت هستند و الا روایات اصلی در چهار دسته تقسیم می شدند.

روایات دسته اول با روایات دسته دوم تنافی ندارند؛ بلوغ الحلم در دختران و رسیدن به حدی که رویت دم حیض در آن رخ دهد مطرح شده و اینها تفاوتی ندارند و هردو علامتی هستند از اینکه دختران به حدی از رشد رسیده اند که می توانند فرزند داشته باشند و مادری کنند؛ یعنی رشد طبیعی آنها به مرحله نصاب لازم خودش رسیده است. اما اگر دسته سوم را در نظر بگیریم که روایات سیزده سال است، این دسته سوم نیز با دسته اول و دوم تنافی ندارند، برای اینکه نوعاً و عادتاً دختران در همان سن سیزده سالگی به مرحله حیض می رسند؛ لذا حیض و سیزده سال بودن تعارض پیدا نمی کنند. پس این سه دسته باهم همراه هستند.

اما روایات دسته چهارم که روایات 9 سالگی است و بلوغ دختر با ملاک سن 9 سالگی رخ می دهد، این دسته با هر سه دسته به نوعی مخالفت دارد. چون نوعاً بلوغ الحلم در 9 سالگی نیست و حیض هم در این سن نیست و مسئله تفاوت و تقابل بین دو حد 9 و حد 13 سالگی نیز روشن است. این تنافی است که بین روایات وجود دارد، اما آیا در این روایات قرائن و شواهدی وجود دارد که بتوان با آن مشکل را حل کرد؟ همه مشکل در این روایات همان روایات 9 سال است که با دیگر روایات تنافی پیدا می کند و الا بقیه روایات باهم تنافی ندارند. به نظر می رسد که بله، می توان برای این روایات 9 سال، وجه جمعی بیان کرد که با روایات 13 سال و با روایات حیض تعارضی نداشته باشد. این ادعایی است که ما در اینجا داریم و اصل بحث ما نیز نشان دادن همین نکته است که روایات 9 سالگی تعارضی با دیگر روایات پیدا نمی کند.

وجه عدم تعارض این است که روایات در مورد ملاک 9 سال، دو دسته هستند؛ یکی آنها که به صورت مطلق 9 سال را مطرح می کنند و دسته دوم روایاتی که به صورت مقید مطرح می کنند و ما براساس قاعده حمل مطلق بر مقید، باید از روایات مطلق رفع ید کرده و آنها را مقید کنیم. روایات 9 سال به صورت مطلق یکی همان روایتی بود که ابن ابی عمیر از امام صادق(ع) نقل کرد و در خصال نقل شده است که حد بلوغ 9 سالگی است. ما تردیدی در مورد این روایت داشتیم که چطور است که شیخ صدوق این روایت را در کتاب فتوایی خود ذکر نمی کند و در یک کتاب غیرفتوایی که بیشتر دنبال این هست که روایاتی که مشتمل بر عدد است آن را می آورد. این احتمال به ذهن می رسد که اصل مسئله بلوغ دختران در 9 سالگی که در این روایت آمده، به این تناسب در خصال آمده، اما در مقام اینکه یک روایت کامل ذکر کند، نبوده است؛ چون کتاب به آن معنا فقهی و فتوایی نبوده است و اصل اینکه بلوغ در 9 سالگی اتفاق می افتد را از روایات اخذ کرده، اما اینکه چه قیدی دارد را مورد توجه قرار نداده است؛ چون با موضوع کتاب تناسبی نداشته است.

تخلیص و تقطیع در این موارد کار خلاف قاعده ای نیست که روایتی در حدی که ارتباط با موضوع کتاب دارد، آورده شود. ما از این حیث یک مقداری نسبت به این روایت تردیدی داشتیم، اما الآن آن تردید را نادیده گرفته و به همین ظاهر اخذ می کنیم و نتیجه این می شود که در این روایت بلوغ در 9 سالگی مطرح شده است. پس از این روایت، باید دید آیا روایاتی که مقید آن باشند را داریم یا خیر. اگر داشته باشیم، آن را تقیید می زنیم و این کار عرفی و عقلایی است و دیگر نوبت به تعارض نمی رسد. پس از اینکه این روایات 9 سال مشخص شدند، باید به سراغ روایات 9 سال مقید با 13 سال می رویم که ببینیم تعارض دارند یا خیر. فعلاً باید بین دسته چهارم و پنجم روایات جمع کنیم.

روایتی که قیدی را مطرح می کند، روایتی است که حمران نقل می کند که پرسیده شد حدود چه زمانی بر دختران جاری می شود؟ حضرت(ع) نیز در پاسخ، قیودی را مطرح کردند. احکامی برای جاریه بالغه مطرح شده است، اما جاریه بالغه کدام جاری است؟ حضرت(ع) فرمودند زمانی که ازدواج کنند و با همسر خود هم بستر شوند و 9 سال داشته باشند. اگر مسئله صرفاً 9 سالگی بود و بس، دیگر ذکر این قیود در روایت معنایی نداشت. هرکدام از این کلمات دارای مفهوم است، مخصوصاً وقتی که با جمله شرطیه بیاید.

بنابراین، با این قیود مطرح شده که دختر باید به یک حدی برسد. مرحوم فیض نیز در وافی فرموده بودند مراد از تزویج و دخول قابلیت اینها است و نه اینکه حاصل شده باشد. اینکه فرمود زمانی که ازدواج کند، برای این است که آیا دختر در 9 سالگی به رشد کامل رسیده که بتواند همسر باشد و ارتباط جنسی با او برقرار شود؟ ممکن است در آن زمان و عرف برخی از 9 ساله ها به این حد می رسیدند، اما از این روایت می فهمیم که صرف 9 سالگی کفایت نمی کند. این روایت نشان می دهد نفس ازدواج نیز کافی نیست؛ چون عقد ازدواج ممکن است در 9 سالگی رخ دهد و درست هم هست، اما مقصود این است که در حدی باشد که می تواند با او هم بستری اتفاق بیفتد که از 9 سال شروع می شود، اما به این معنا نیست که هر 9 ساله ای از چنین رشدی برخوردار باشد. این یک روایت که روایت مطلق 9 سال را مقید می کند.

روایت دیگر برای یزید کناسی بود که 9 سال را تمام الموضوع قرار نمی دهد. با اینکه سائل سوال کرد که دختر 9 سال دارد، حضرت(ع) با این حال پاسخ را روی مطلق 9 قرار ندادند و آنکه حضرت(ع) قرار دادند این است که هم بستری هم بتواند محقق شود؛ یعنی دختر باید به این رشد رسیده باشد که هم بستری با او محقق شود و 9 سال هم داشته باشد و نه 9 سال صرف که در این سن دختر در همه ازمنه و ... با این سن به بلوغ برسد. این روایت صراحت دارد که دختر در این سن ازدواج کرده و صرف ازدواج و خانه شوهر رفتن نیز مراد نیست، بلکه مراد این است که در حد ارتباط جنسی است. بنابراین کلیت اینکه 9 سالگی کفایت کند، از این روایت نیز استفاده نمی شود.

قیودی که در مورد روایات 9 سال وجود دارد، موجب می شود از اطلاق روایات 9 سال دست برداریم. اما در این صورت با این قیود با روایات 13 و با روایات بلوغ الحلم رفع تنافی می شود یا خیر؟ ما آمدیم دسته چهارم را به دسته پنجم حمل کردیم و گفتیم روایات ما بلوغ الحلم، حیض، 13 سالگی و 9 سالگی است که دختر در حد ازدواج و هم بستری باشد. آیا پس از اینکه 4 دسته شد، تنافی حل شد یا خیر؟ بله. چون روایات 9 سال اگر مطلق بود با سه دسته روایات پیشین ناسازگار می شد، اما حالا که مقید شد، تنافی از بین می رود.

دسته اول بلوغ الحلم بود، دسته دوم نیز مسئله حیض را مطرح می کرد. حیض یک علامت برای این است که رشد طبیعی و تکوینی در دختر رخ داده است. یک ملاک تکوینی برای بلوغ تکوینی مطرح می شود که از کجا بفهمیم رشد دختر کامل است و می تواند تشخیص دهد و آمادگی کامل یافته؟ بلوغ الحلم این موضوع را مطرح می کرد و حیض نیز این موضوع را مطرح می کند، اما حال این روایات دسته چهارم می گوید حیض موضوعیت ندارد. چون روایت یزید کناسی این بود که 9 سال دارد، اما حیض ندیده است و حضرت(ع) فرمودند موضوعیت ندارد و اگر به رشدی رسیده که می تواند هم بستر شود، بالغ شده است. این نشان می دهد که بلوغ الحلم رخ داده است.

از 9 سالگی می تواند این اتفاق بیفتد. درست است که نوعاً دختران در سن بالاتری به این رشد می رسند، اما اگر دختری در این سن نیز به این حد رسیده باشد، بالغ است. اگر ازدواج نکرده است، ملاک یا تکوینی است که عبارت از حیض است یا ملاک را سن قرار می دهیم که معادل با همان دم حیض است که می شود 13 سالگی. این روایاتی که داریم؛ یعنی این چهار دسته به نظر می رسد با این توضیح، تعارضشان رفع می شود.

اما بحث دوم برای رفع تنافی در این است که چطور بین مسئله روایات 9 و 13 سال تنافی نیست که اصل مشکل نیز در همین روایات است که باید حل شود. بیان دوم برای اینکه تعارض نیست، روایت عبدالله بن سنان است که مبدأ مسئولیت دختران را 9 سال می داند، اما این روایت معلل است و این تعلیل مشکل تنافی را حل می کند و شاهد جمع بین روایات است و آن اینکه فرمودند: «وَ ذَلِكَ أَنَّهَا تَحِيضُ لِتِسْعِ سِنِينَ». یعنی خود 9 سالگی ملاک برای بلوغ نیست، بلکه آنچه ملاک برای بلوغ است اینکه حیض ببیند، اما چون معمولاً دختران در 9 سالگی این اتفاق برایشان رخ می دهد، از این جهت در 9 سالگی به تکلیف می رسند. اشتباه است که ما ملاک سن را در عرض ملاک های بلوغ طبیعی و واقعی قرار می دهیم. سن یک جنبه اماره بودن دارد و آنکه شرع مقدس برای بلوغ ملاک قرار داده، رشد کافی است که دختر باید پیدا کند که علامت آن بلوغ الحلم و رسیدن به حیض است.

بنابراین، اختلافی به معنای تعارض در این روایات نیست. دسته اول و دوم را مبنا قرار می دهیم که مسئله رشد تکوینی دختر را اصل قرار داده و روایت 9 و 13 را نیز بر همان اساس تفسیر می کنیم.

گزارش از مرتضی اوحدی

انتهای پیام

کلیدواژه های این خبر
قرآن کریم   مطلق   مبنا   محمد سروش محلاتی   درس خارج فقه  
محتوای این خبر به صورت خودکار از «ایکنا» دریافت شده و «مخبرنیوز» بدون هیچ دخل و تصرفی آنرا باز نشر داده است. اگر به هر دلیلی احساس می کنید محتوای منتشر شده مطلوب نیست، خواهشمند است با استفاده از این لینک ما را مطلع نمایید تا بدون درنگ آنرا حذف نماییم.
با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه مخبرنیوز مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

اخبار مرتبط
دفاع غرب از یک فرقه خاص، به دلیل اختلاف افکنی میان مسلمانان است
رادیو گفتگو
نقش دعا در کنار عزم و تلاش انسان چیست؟ / سلاح مومن در سختی ها
تسنیم
یک سوم جمعیت کشور زیر خط مطلق فقر هستند
راه امروز
سلام های زیارت عاشورا یادآوری رحمت خداست
ایکنا
چرا امام حسین(ع) آیه 21 سوره قصص را کنار مزار پیامبر تلاوت کرد؟
تسنیم
سخنی دوستانه با رئیس جمهور جدید
خبرگزاری حوزه
اقدامات فرهنگی جهاددانشگاهی با فعالیت های قرآنی آغاز شد
ایکنا
رساله الحقوق امام سجاد(ع) منشور جامع حقوق بشر است
خبرگزاری حوزه
قانون اساسی تفسیر روشنی برای موازین اسلامی ندارد
ایکنا
استعلام بین وزارت صنعت، معدن و تجارت و محیط زیست از شهریور ماه الکترونیکی می شود/ 22 دستگاه دخیل در امر تولید هستند
یازده نیوز
استعلام بین وزارت صنعت و محیط زیستاز ماه آینده الکترونیکی می شود
تجارت امروز
استعلام بین وزارت صمت و محیط زیست از شهریور الکترونیکی می شود
باشگاه خبرنگاران
الکترونیکی شدن استعلامات وزارت صمت و محیط زیست از شهریور امسال
میزان
تاملی در فلسفه غدیر خم و وحی غیرقرآنی امیرالمومنین(ع)
شفاف نیوز
شخصیت علمی امام باقر(ع) می تواند زیربنای تحول جامعه اسلامی و انسانی را تشکیل دهد
شبستان
طرح نظریه فیض کاشانی در جمع روایات ملاک بلوغ دختران و نقد آن
ایکنا
برگزاری نشست «بیان سرخط های کلی درون مایه های مشترک قرآن و کتب مقدس»
ایکنا
نظریه و کتاب «قرآن، کتاب انقلاب» فاقد استدلال علمی است / حوزه علمیه و مراجع تقلید ورود کنند
ایکنا
اسرائیل شر مطلق و خطر بزرگ برای انسانیت
صدا و سیما
میدان مبارزه با صهیونیسم جهانی تا پیروزی نهایی مملو از مجاهدان فی سبیل الله است
خبرگزاری دانشجو
بیانیه جهاددانشگاهی کهگیلویه و بویراحمد به مناسبت فرارسیدن روز جهانی قدس
خبرآنلاین
عادی سازی روابط با اسرائیل خطری برای تمام بشریت است
ایرنا
بررسی دلالی دو روایت که ملاک بلوغ را 9 سال می دانند
ایکنا
طرح روایات بلوغ دختران در 9 سال و بررسی اجمالی پاره ای از آنها
ایکنا
آیت الله خوانساری سربازی شجاع در میدان نبرد با ستمگران
رسانیوز
نگاهی به کتاب «قاعده لاضرر» / قاعده ای اساسی و بنیادین در فقه شیعی
خبرگزاری ایلنا
پرهیز از نگاه فانتزی به روابط بین الملل
مشرق نیوز
داعش نتیجه اصل قرارگرفتن جنگ است / مواجهه عقلانی علما با آیات صلح و جنگ
ایکنا
تقویت نیروهای نظامی و دفاعی از شاخصه های دولت اسلامی است
موج رسا
طرح دو روایت در تعیین ملاک بلوغ و بررسی اجمالی سند و متن آنها
ایکنا
بیانیه گام دوم برای نسل کنونی و آینده بیان شود
رسانیوز
«صیام» روشی سلوکی برای تقوای الهی است
ایکنا
نگاه دار سر رشته تا نگه دارد
خبرآنلاین
جوان ها به منابع اخلاقی با زبان امروزی دسترسی ندارند
قدس آنلاین
مبارزه با فقر یک امر مقدس است
عقیق
سه نتیجه حاصل از آیات مربوط به بلوغ در قرآن کریم
ایکنا
«آیت الله مروج» عالمی مجتهد و فقیهی والامقام
فارس
نگاهی به کتاب مبانی قواعد قرآن شناختی تفسیر تسنیم
ایرنا
ملاک بلوغ امر تکوینی و تغییرات واقعی است نه سن / تاملاتی در آیات بلوغ الحُلُم و بلوغ النکاح
ایکنا
غرضی: رئیس جمهور شوم نرخ تورم را به صفر می رسانم/ نه اسپانسر مالی دارم و نه ستاد تشکیل می دهم
آفتاب
اخبار مرتبط
bltرادیو گفتگو : دفاع غرب از یک فرقه خاص، به دلیل اختلاف افکنی میان مسلمانان است
bltتسنیم : نقش دعا در کنار عزم و تلاش انسان چیست؟ / سلاح مومن در سختی ها
bltراه امروز : یک سوم جمعیت کشور زیر خط مطلق فقر هستند
bltایکنا : سلام های زیارت عاشورا یادآوری رحمت خداست
bltتسنیم : چرا امام حسین(ع) آیه 21 سوره قصص را کنار مزار پیامبر تلاوت کرد؟
bltخبرگزاری حوزه : سخنی دوستانه با رئیس جمهور جدید
bltایکنا : اقدامات فرهنگی جهاددانشگاهی با فعالیت های قرآنی آغاز شد
bltخبرگزاری حوزه : رساله الحقوق امام سجاد(ع) منشور جامع حقوق بشر است
bltایکنا : قانون اساسی تفسیر روشنی برای موازین اسلامی ندارد
bltیازده نیوز : استعلام بین وزارت صنعت، معدن و تجارت و محیط زیست از شهریور ماه الکترونیکی می شود/ 22 دستگاه دخیل در امر تولید هستند
bltتجارت امروز : استعلام بین وزارت صنعت و محیط زیستاز ماه آینده الکترونیکی می شود
bltباشگاه خبرنگاران : استعلام بین وزارت صمت و محیط زیست از شهریور الکترونیکی می شود
bltمیزان : الکترونیکی شدن استعلامات وزارت صمت و محیط زیست از شهریور امسال
bltشفاف نیوز : تاملی در فلسفه غدیر خم و وحی غیرقرآنی امیرالمومنین(ع)
bltشبستان : شخصیت علمی امام باقر(ع) می تواند زیربنای تحول جامعه اسلامی و انسانی را تشکیل دهد
bltایکنا : طرح نظریه فیض کاشانی در جمع روایات ملاک بلوغ دختران و نقد آن
bltایکنا : برگزاری نشست «بیان سرخط های کلی درون مایه های مشترک قرآن و کتب مقدس»
bltایکنا : نظریه و کتاب «قرآن، کتاب انقلاب» فاقد استدلال علمی است / حوزه علمیه و مراجع تقلید ورود کنند
bltصدا و سیما : اسرائیل شر مطلق و خطر بزرگ برای انسانیت
bltخبرگزاری دانشجو : میدان مبارزه با صهیونیسم جهانی تا پیروزی نهایی مملو از مجاهدان فی سبیل الله است
bltخبرآنلاین : بیانیه جهاددانشگاهی کهگیلویه و بویراحمد به مناسبت فرارسیدن روز جهانی قدس
bltایرنا : عادی سازی روابط با اسرائیل خطری برای تمام بشریت است
bltایکنا : بررسی دلالی دو روایت که ملاک بلوغ را 9 سال می دانند
bltایکنا : طرح روایات بلوغ دختران در 9 سال و بررسی اجمالی پاره ای از آنها
bltرسانیوز : آیت الله خوانساری سربازی شجاع در میدان نبرد با ستمگران
bltخبرگزاری ایلنا : نگاهی به کتاب «قاعده لاضرر» / قاعده ای اساسی و بنیادین در فقه شیعی
bltمشرق نیوز : پرهیز از نگاه فانتزی به روابط بین الملل
bltایکنا : داعش نتیجه اصل قرارگرفتن جنگ است / مواجهه عقلانی علما با آیات صلح و جنگ
bltموج رسا : تقویت نیروهای نظامی و دفاعی از شاخصه های دولت اسلامی است
bltایکنا : طرح دو روایت در تعیین ملاک بلوغ و بررسی اجمالی سند و متن آنها
bltرسانیوز : بیانیه گام دوم برای نسل کنونی و آینده بیان شود
bltایکنا : «صیام» روشی سلوکی برای تقوای الهی است
bltخبرآنلاین : نگاه دار سر رشته تا نگه دارد
bltقدس آنلاین : جوان ها به منابع اخلاقی با زبان امروزی دسترسی ندارند
bltعقیق : مبارزه با فقر یک امر مقدس است
bltایکنا : سه نتیجه حاصل از آیات مربوط به بلوغ در قرآن کریم
bltفارس : «آیت الله مروج» عالمی مجتهد و فقیهی والامقام
bltایرنا : نگاهی به کتاب مبانی قواعد قرآن شناختی تفسیر تسنیم
bltایکنا : ملاک بلوغ امر تکوینی و تغییرات واقعی است نه سن / تاملاتی در آیات بلوغ الحُلُم و بلوغ النکاح
bltآفتاب : غرضی: رئیس جمهور شوم نرخ تورم را به صفر می رسانم/ نه اسپانسر مالی دارم و نه ستاد تشکیل می دهم




 |  درباره ما |  ارتباط با ما |  تبلیغات |  آخرین پستها |  تیتراخبار |  خبرگزاریها |  صفحه اصلی | 

مخبر جامعترین و بزرگترین سایت جمع آوری اخبار ایران می باشد که توسط موتور هوشمند جمع آوری و پیش پردازش اخبار هزاران فید خبری را جمع آوری نموده و در اختیار مخاطبان قرار می دهد.
مخبر هیچگونه مسئولیتی در قبال محتوای منتشر شده نخواهد داشت.