قاعده ای که فقها هزار سال بر اساس آن فتوا داده اند

قاعده ای که فقها هزار سال بر اساس آن فتوا داده اند
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) یکی از قواعد معروف فقهی که در ابواب مختلف به آن استناد می شود و آثار فراوانی را به دنبال دارد قاعده لاضرر است. اهمیت این قاعده به عنوان یکی از قواعد اساسی و بنیادین به حدی است که در بیشتر ابواب فقه اعم از عبادات و معاملات مورد استناد و استفاده قرار گرفته است و ...
قاعده ای که فقها هزار سال بر اساس آن فتوا داده اند

docDiv1ImgDesc').width(imagesize);}});به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) یکی از قواعد معروف فقهی که در ابواب مختلف به آن استناد می شود و آثار فراوانی را به دنبال دارد قاعده لاضرر است. اهمیت این قاعده به عنوان یکی از قواعد اساسی و بنیادین به حدی است که در بیشتر ابواب فقه اعم از عبادات و معاملات مورد استناد و استفاده قرار گرفته است و حتی از آن به اصول القانون یاد کرده اند.

اهمیت این قاعده به حدی است که بسیاری از فقها در تألیفات و تقریرات خود رساله مستقلی را به آن اختصاص داده اند. آيت الله حاج شیخ هادی نجفی در دوره دوم درس خارج اصول و در طی 46 جلسه در حوزه علمیه اصفهان، به این بحث پرداخته و آنچه در این رساله تدوین شده حاصل این دروس است. بحث قاعده لاضرر از جمله قواعد فقهیه ای است که مختص به یک باب از ابواب فقه نیست و از باب طهارت تا آخر باب دیات جاری می شود و به همین جهت شایسته است که به دقت مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

اهمیت و جایگاه قاعده لاضرر در استنباط احکام شرعی
شهید اول این قاعده را جزء قواعد پنج گانه ای ذکر کرده است که امکان دارد احکام شرعی به آنها باز گردد. ابی طاهر دباس از فقهاء حنفیه آن را جزء قواعد فقهیه ای ذکر می کند که همةه فقه حنفیه از آن استنباط می شود. قاضی حسین از فقهای مذهب شافعی آن را از قواعد چهارگانه یا پنجگانه ای می داند که تمام مذهب فقهی شافعی از آن استنباط می شود.

در مورد این پنج قاعده مذهب شافعی این ابیات را گفته اند: خمس مقررة قواعد مذهب/ للشافعی فکن بهن خبيرا/ ضرر لایزال وعادة قد حکّمت/ و كذا للمشقة تجلب التيسيرا/ والشك لاترفع به متیقنا/ والقصد أخيص إن أردت أجورا/ یعنی: پنج قاعده ای که مذهب شافعی از آن استنباط می شود نسبت به آن آگاه باش/ قاعده لاضرر و قاعده عادت که این قاعده چه اقتضا دارد و همچنین برای مشقت که جلب می کند آسانی را (قاعده تيسير)/ و متیقن، به شک رفع نمی شود (قاعده استصحاب) و قصد و نیت را خالص گردان تا مأجور باشی. (فعل را به چه قصدی انجام می دهد).



منصوص بودن قاعده لاضرر
این قاعده قاعده ای منصوص است؛ یعنی قاعده لاضرر در متون روایات شیعی و ستی با تعابیر مختلف ذکر شده است از جمله: «لاضرر ولا ضرار»، «لاضرر ولا ضرار في الإسلام»، «لاضرر ولاضرار على مؤمن»

سیر تاریخی قاعده لاضرر
این قاعده از قدیم الايام از زمان شیخ صدوق تا زمان حال، یعنی یک دوره زمانی هزارساله در اختیار فقها بوده و مطابق آن فتوی داده اند؛ اما اولین کسی که از فقهاء شیعه قاعده لاضرر را مستقلا بحث کرده است شهید اول در کتاب القواعد و الفوائد بوده است.

تعابیری که از قاعده لاضرر شده است
تعبیرهایی که از این قاعده شده مختلف است از جمله: «قاعدة لاضرر ولاضرار»، «قاعدة لاضرر ولا ضرار في الإسلام»، «قاعدة نفي الضرر»، «قاعدة نفي الضرر والضرار» ، «قاعدة الضرر»، «قاعدة الضرر لا يزال بالضرر»، «قاعدة الضرر لايزال بمثله»، «قاعدة الضرر والضرار»، «قاعدة لاضرر ولا ضرار في الشرع» یا «في الدين» یا «في الشريعة»، «قاعدة عدم الضرر»، «قاعده الضرار»، «قاعدة الضرر الاشد يزال بالاخف»، «قاعدة الضرر يزال»

مهمترین مستند قاعده لاضررکجاست
به برخی از آیات قرآن کریم به عنوان مهمترین منبع می توان برای قاعده لاضرر استناد کرد. «وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ – بقره – 231»

و هنگامی که زنان را طلاق دادید و به پایان عده خود نزدیک شدند، آنان را با رجوع کردن به طور شایسته و متعارف، نگه دارید یا [با ترک رجوع به نیکی و خوشی رها کنید. و آنان را برای آزار رساندن و زیان زدن نگه ندارید تا بر آنان تعدی و ستم کنید. و هر که چنین کند قطعا به خود ستم کرده است. اما برای روشن شدن آیه روایاتی را که ذیل این آیه وارد شده است، باید مورد توجه قرار داد: وبإسناده عن المفضل بن صالح عن الحلبي عن أبي عبدالله الا قال: سالته عن قول الله « ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا» قال الرجل يطلق حتى إذا كادت أن یخلو أجلها راجعها ثم طلقها يفعل ذلك ثلاث مرات فنهى الله عن ذلك.

مرسله حلبی (در تفسیر عیاشی): از امام صادق سؤال کردم در مورد قول خداوند «ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا» فرمودند مردی (به جهت اضرار به همسر) طلاق می دهد زنش را و وقتی روزهای آخر عده زن است دوباره رجوع می کند بعد از مدتی دوباره طلاق می دهد دوباره اواخر عده رجوع می کند و دوباره طلاق می دهد تا سه مرتبه و خداوند از این کار نهی کرده و روایت سوم همین باب «وعن زراره وحمران ابني أعين...» به همین مضمون است.

معنی آیه: هنگامی که زنان را طلاق دادید و به پایان عده خود نزدیک شدند آنان را با رجوع کردن به طور شایسته نگه دارید یا با ترک رجوع به نیکی و خوشی رها کنید و آنان را برای آزار رساندن و زیان زدن نگه ندارید تا بر آنان تعدی و ستم کنید...

با توجه به روایت، قبل از اینکه عده زن تمام شود مرد به قصد اذیت و آزار به همسر دوباره به او رجوع می کند و دوباره او را طلاق می دهد و دوباره رجوع می کند، خداوند مرد را از این کار نهی کرده است، چون باعث اضرار به همسر می شود.

ذکر یک نکته:
این آیه در مورد خاص وارد شده است که در مورد قضیه رجوع در عده نکاح است به قصد اذیت و آزار همهسر که اگر بخواهد این رجوع را انجام دهد گرفتار معصیت شده است. حال آیا از این قضیه یک قاعده کلی در همة ابواب فقه استفاده کنیم؟ فقهاء چنین استفاده ای نکرده اند : اما اگر بگوییم ضرری که در این آیه نفی شده یکی از مصادیق لاضرر است و در آیه شریفه قاعده لاضرر را تطبیق کرده است به این بیان که سخت گیری بر زوجه برای اضرار به او مصداق است برای عدوانی که حرام است و نهی شده و هر کاری که مصداق اضرار و عدوان قرار گیرد، از ناحيه شارع نهی عنه است.

در پایان باید گفت در روزگار غـیبت، فقهاى اسلام، با الهام و بهره ورى از منابع و متون اسلامـى، قواعد فقهى بسیارى را بیرون آورده و عرضه کرده اند قواعدی کـه گـاه در یک باب و گاه در چند باب و گاه در سرتاسر فقه کاربرد دارند. قواعدی که به فقه نشاط و شادابى و پویایى مى بخشند و فقیه را در پاسخ گویى به پرسش هاى نوپیدا یارى مى رسانند.

کتاب «قاعده لاضرر»؛ تقریرات دروس خارج آیت الله شیخ هادی نجفی در شمارگان 1000 نسخه و با قیمت 22500 از سوی انتشارات چتر دانش در اختیار علاقه مندان به فقه اسلامی قرار گرفته است. کد مطلب : 305518 http://www.ibna.ir/vdcjvietouqeyiz.fsfu.html ibna.ir/vdcjvietouqeyiz.fsfu.html کپی متن خبر

کلیدواژه های این خبر
گردان   مذهبی   خمس   شیخ صدوق   احکام   طهارت   تشیع   فقها   قواعد   عبادات   شیخ هادی   آیات قرآن   حوزه های علمیه   احکام شرعی   فقه   درس خارج فقه  
محتوای این خبر به صورت خودکار از «خبرگزاری کتاب ایران» دریافت شده و «مخبرنیوز» بدون هیچ دخل و تصرفی آنرا باز نشر داده است. اگر به هر دلیلی احساس می کنید محتوای منتشر شده مطلوب نیست، خواهشمند است با استفاده از این لینک ما را مطلع نمایید تا بدون درنگ آنرا حذف نماییم.
با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه مخبرنیوز مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

اخبار مرتبط
گلایه از کم توجهی علما نسبت به ظرفیت قرآن/ باید از قرآن عذرخواهی کنیم
ایکنا
آیا عمل به ظواهر قرآن مصداق تفسیر به رای است؟
ایکنا
منظومه فکری آیت الله العظمی مکارم شیرازی، جدیدترین اثر عبدالحسین خسروپناه
خبرگزاری دانشجو
برگزاری عزاداری اگر باعث گسترش مرگ شود، مورد رضایت اهل بیت(ع) نیست/ عدم رعایت پروتکل ها با عقلانیت شیعی در تضاد است
خبرگزاری ایلنا
پاسخ استاد حوزه به چند پرسش طلبگی
خبرگزاری حوزه
بیش از 80 آیه قرآن درباره مباهله است
ایکنا
جنبه های علم و حلم در مکتب باقرالعلوم(ع)
شبستان
طرح نظریه فیض کاشانی در جمع روایات ملاک بلوغ دختران و نقد آن
ایکنا
سرپرستی تکامل اجتماعی غایت فقه حکومتی
مهر نیوز
آیت الله محمد صادق سعیدی کاشمری؛ محقق و مفسری برجسته
ایرنا
بیماری تاریخ زدگی ما
خبرآنلاین
کتاب «بررسی فقهی مسئله تلقیح مصنوعی» منتشر شد
خبرگزاری حوزه
نگاهی به کتاب «قاعده لاضرر» / قاعده ای اساسی و بنیادین در فقه شیعی
خبرگزاری ایلنا
نگاهی به کتاب اصول فقه نموداری / یک منبع مفید برای دانشجویان رشته الهیات و حقوق
خبرگزاری ایلنا
شرح دعای روز هفدهم | انواع عمل صالح
خبرگزاری حوزه
طلاب جوان قدردان تلاش های علمی محققان و پژوهشگران دینی باشند
خبرگزاری حوزه
نیازمند رویکرد جدیدی در فقه هستیم که موضوعات را کلان ببیند نه اسلامیزه
شعار سال
شفاف سازی عملکرد اوقاف زمینه‎ساز گرایش بیشتر مردم به وقف است
خبرگزاری حوزه
در حوزه های علمیه کمتر به مبانی فقهی امام خمینی (ره) پرداخته شده است
خبرگزاری کتاب ایران
«احکام روزه» باب فقهی احکام ماه رمضان را برای مبلغان گشوده است
خبرگزاری کتاب ایران
تخلّق مبلغان دینی باعث جذب جوانان می شود
رسانیوز
معارف دینی به صورت جذّاب، زیبا و با ابزارهای جدید و متناسب با ذائقه جوان امروزی بیان شود
خبرگزاری حوزه
معاون روحانی کاندیدای انتخابات 1400 می شود؟
خبرآنلاین
الزامات تحصیل و تدریس طلاب در درس خارج از دیدگاه آیت الله شب زنده دار
خبرگزاری حوزه
از زندگی آیت الله سبحانی چه می دانید؟/درخواست علامه طباطبایی از وی چه بود؟/ایشان چه نقشی در نهضت امام خمینی ایفا کرد؟
سایت جماران
آغاز ثبت نام و پذیرش طلاب در سال 1400 در سطوح مختلف
جوان آنلاین
آغاز پذیرش موسسه آموزش عالی حوزوی حضرت عبدالعظیم حسنی برای سال تحصیلی جدید
شبستان
نسخه برگردان «امالی شیخ صدوق» به خط ابن سکون حلی منتشر شد
مهر نیوز
کتاب نفیس «امالی شیخ صدوق» منتشر شد
برنا نیوز
از زندگی ملا محمدمهدی نراقی چه می دانید؟/عالمی که با زبان عبری و لاتین با رهبران ادیان به گفت و گو می نشست
سایت جماران
انتشار کتاب نفیس «امالی شیخ صدوق»
صدا و سیما
بررسی نهضت عاشورا از دیدگاه مستشرقین در دوفصلنامه «مطالعات تاریخی جهان اسلام»
ایکنا
مسئولان با عمل انقلابی دین خود به شهدا را ادا کنند
مهر نیوز
مبعث؛ عید کامل شدن مکارم اخلاق انسانیت
صدا و سیما
رسانه ملی و نخبگان در نشر اندیشه های امام تمام سعی خود را بکار گیرند
رسانیوز
یادداشت ابوالفضل فاتح: مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام» / بازتعریف مشروعیت گفت و گو در دکترین تشیع / پرده هایی از حکمت یک مصلح
انتخاب
مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام»
اعتدال
اهمیت دیدار آیت الله سیستانی و پاپ فرانسیس برای جهان امروز چیست؟
سایت جماران
مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام»؛ پرده هایی از حکمت یک مصلح
خبرآنلاین
مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام» / بازتعریف مشروعیت گفت و گو در دکترین تشیع / پرده هایی از حکمت یک مصلح
خبرگزاری ایلنا
اخبار مرتبط
bltایکنا : گلایه از کم توجهی علما نسبت به ظرفیت قرآن/ باید از قرآن عذرخواهی کنیم
bltایکنا : آیا عمل به ظواهر قرآن مصداق تفسیر به رای است؟
bltخبرگزاری دانشجو : منظومه فکری آیت الله العظمی مکارم شیرازی، جدیدترین اثر عبدالحسین خسروپناه
bltخبرگزاری ایلنا : برگزاری عزاداری اگر باعث گسترش مرگ شود، مورد رضایت اهل بیت(ع) نیست/ عدم رعایت پروتکل ها با عقلانیت شیعی در تضاد است
bltخبرگزاری حوزه : پاسخ استاد حوزه به چند پرسش طلبگی
bltایکنا : بیش از 80 آیه قرآن درباره مباهله است
bltشبستان : جنبه های علم و حلم در مکتب باقرالعلوم(ع)
bltایکنا : طرح نظریه فیض کاشانی در جمع روایات ملاک بلوغ دختران و نقد آن
bltمهر نیوز : سرپرستی تکامل اجتماعی غایت فقه حکومتی
bltایرنا : آیت الله محمد صادق سعیدی کاشمری؛ محقق و مفسری برجسته
bltخبرآنلاین : بیماری تاریخ زدگی ما
bltخبرگزاری حوزه : کتاب «بررسی فقهی مسئله تلقیح مصنوعی» منتشر شد
bltخبرگزاری ایلنا : نگاهی به کتاب «قاعده لاضرر» / قاعده ای اساسی و بنیادین در فقه شیعی
bltخبرگزاری ایلنا : نگاهی به کتاب اصول فقه نموداری / یک منبع مفید برای دانشجویان رشته الهیات و حقوق
bltخبرگزاری حوزه : شرح دعای روز هفدهم | انواع عمل صالح
bltخبرگزاری حوزه : طلاب جوان قدردان تلاش های علمی محققان و پژوهشگران دینی باشند
bltشعار سال : نیازمند رویکرد جدیدی در فقه هستیم که موضوعات را کلان ببیند نه اسلامیزه
bltخبرگزاری حوزه : شفاف سازی عملکرد اوقاف زمینه‎ساز گرایش بیشتر مردم به وقف است
bltخبرگزاری کتاب ایران : در حوزه های علمیه کمتر به مبانی فقهی امام خمینی (ره) پرداخته شده است
bltخبرگزاری کتاب ایران : «احکام روزه» باب فقهی احکام ماه رمضان را برای مبلغان گشوده است
bltرسانیوز : تخلّق مبلغان دینی باعث جذب جوانان می شود
bltخبرگزاری حوزه : معارف دینی به صورت جذّاب، زیبا و با ابزارهای جدید و متناسب با ذائقه جوان امروزی بیان شود
bltخبرآنلاین : معاون روحانی کاندیدای انتخابات 1400 می شود؟
bltخبرگزاری حوزه : الزامات تحصیل و تدریس طلاب در درس خارج از دیدگاه آیت الله شب زنده دار
bltسایت جماران : از زندگی آیت الله سبحانی چه می دانید؟/درخواست علامه طباطبایی از وی چه بود؟/ایشان چه نقشی در نهضت امام خمینی ایفا کرد؟
bltجوان آنلاین : آغاز ثبت نام و پذیرش طلاب در سال 1400 در سطوح مختلف
bltشبستان : آغاز پذیرش موسسه آموزش عالی حوزوی حضرت عبدالعظیم حسنی برای سال تحصیلی جدید
bltمهر نیوز : نسخه برگردان «امالی شیخ صدوق» به خط ابن سکون حلی منتشر شد
bltبرنا نیوز : کتاب نفیس «امالی شیخ صدوق» منتشر شد
bltسایت جماران : از زندگی ملا محمدمهدی نراقی چه می دانید؟/عالمی که با زبان عبری و لاتین با رهبران ادیان به گفت و گو می نشست
bltصدا و سیما : انتشار کتاب نفیس «امالی شیخ صدوق»
bltایکنا : بررسی نهضت عاشورا از دیدگاه مستشرقین در دوفصلنامه «مطالعات تاریخی جهان اسلام»
bltمهر نیوز : مسئولان با عمل انقلابی دین خود به شهدا را ادا کنند
bltصدا و سیما : مبعث؛ عید کامل شدن مکارم اخلاق انسانیت
bltرسانیوز : رسانه ملی و نخبگان در نشر اندیشه های امام تمام سعی خود را بکار گیرند
bltانتخاب : یادداشت ابوالفضل فاتح: مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام» / بازتعریف مشروعیت گفت و گو در دکترین تشیع / پرده هایی از حکمت یک مصلح
bltاعتدال : مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام»
bltسایت جماران : اهمیت دیدار آیت الله سیستانی و پاپ فرانسیس برای جهان امروز چیست؟
bltخبرآنلاین : مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام»؛ پرده هایی از حکمت یک مصلح
bltخبرگزاری ایلنا : مکتب «گفت و گو» و «قاعده ی احترام» / بازتعریف مشروعیت گفت و گو در دکترین تشیع / پرده هایی از حکمت یک مصلح




 |  درباره ما |  ارتباط با ما |  تبلیغات |  آخرین پستها |  تیتراخبار |  خبرگزاریها |  صفحه اصلی | 

مخبر جامعترین و بزرگترین سایت جمع آوری اخبار ایران می باشد که توسط موتور هوشمند جمع آوری و پیش پردازش اخبار هزاران فید خبری را جمع آوری نموده و در اختیار مخاطبان قرار می دهد.
مخبر هیچگونه مسئولیتی در قبال محتوای منتشر شده نخواهد داشت.