سه نتیجه حاصل از آیات مربوط به بلوغ در قرآن کریم

سه نتیجه حاصل از آیات مربوط به بلوغ در قرآن کریم
حجت الاسلام والمسلمین سروش محلاتی ضمن اشاره به آیاتی از قرآن کریم که به مسئله بلوغ نکاح، بلوغ حلم و بلوغ اشد پرداخته اند، گفت: از این آیات می توان نتیجه گرفت در قرآن کریم تفصیل بین ملاک بلوغ بین دختران و پسران مطرح نشده است که بگوید پسران این ملاک را دارند و دختران ملاک دیگر. آیاتی که وجود دارد، هم ...
سه نتیجه حاصل از آیات مربوط به بلوغ در قرآن کریم

به گزارش ایکنا، چهارمین جلسه از درس خارج فقه حجت الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی، با موضوع «بلوغ (عبادی) دختران»، امروز، 28 فروردین ماه، برگزار شد که در ادامه مشروح آن را می خوانید؛

بحث در مورد بلوغ دختران را از دلالت آیات شریفه قرآن آغاز کردیم و در صدد یافتن این نکته بودیم که آیا موضوع بلوغ و ملاک آن در قرآن کریم مطرح شده یا خیر و اگر موضوع بلوغ در قرآن مورد اشاره قرار گرفته است، چه ملاکی برای آن بیان شده است. سه آیه در قرآن کریم مربوط به این موضوع است و سه تعبیر متفاوت در این زمینه وارد شده است. آیه نخست، مربوط به بلوغ حُلم بود که در بحث استیذان بر خلوت مطرح شده است.

آیه دوم در مورد مهجوریت یتیمان بود که اگر به بلوغ نکاح برسند و از رشد برخوردار باشند، در این صورت مهجوریت آنها تمام می شود. تعبیر اینجا بلوغ النکاح است و اما تعبیر سوم، بلوغ اَشُد است. یعنی طفل به حدی برسد که بلوغ اشد نسبت به او صدق کند. دو آیه در این زمینه وجود دارد، هرچند آیاتی که به این موضوع پرداخته اند، بیش از این دو آیه است، اما این آیات جنبه حکمی داشته و به مباحث فقهی مربوط است.

آیه نخست، آیه 152 انعام و دیگری آیه 34 سوره اسراء است. مضمون آیه تفاوتی ندارد. فرمود: «وَ لَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ»؛ یعنی به مال یتیم نزدیک نشوید و دست نزنید و تصرف نکنید، مگر به طریقی که احسن و به مصلحت او باشد و این دستور نسبت به مال یتیم و حفاظت از آن، ادامه دارد تا اینکه یتیم به حد بلوغ برسد که مراد بلوغ اشد است. این تعبیر در سوره نساء، انعام و اسراء آمده است. حال باید دید معنای بلوغ اشُد به چه معنا است. کلمه حُلم معنای روشنی دارد، همچنان که بلوغ نکاح نیز روشن است، اما باید دید اشُد به چه معنا است. اشُد از ماده شدت به معنای قدرت و توان پیدا کردن است. یتیم تا وقتی یتیم است که بلوغ اشُد نسبت به او اتفاق نیفتاده باشد و به مرحله قوت نرسیده باشد.

این تعبیر، برای ما چندان روشن نیست که اشُد یتیم در چه زمانی اتفاق می افتد و علامت آن چه چیزی است. مفسرین هم در این زمینه نظرات مختلفی مطرح کرده اند. برخی ملاک بلوغ اشُد را همان احتلام دانسته اند که مربوط به رشد جسمی کودک می شود و برخی مربوط به رشد عقلی کودکان دانسته اند که بلوغ اشد، با یک بلوغ عقلی اتفاق می افتد. برخی هم ملاک را یک قلمرو و محدوده خاص در سن دانسته اند که 15، 18 و حتی 30 سال است. مرحوم شیخ طوسی در تبیان و در ذیل این آیه شریفه سوره انعام می فرمایند: عده ای اشُد را حُلم دانسته اند، برخی هم گفته اند که تا سی سالگی بلوغ اشُد صدق می کند. هجده سال که حداکثر سنی است که بلوغ در آن اتفاق می افتد و عقل به کمال می رسد و برخی نیز می گویند از نظر سن و سال حدی ندارد و نمی توان برای آن ملاک کمی در نظر گرفت، بلکه ملاک کیفی دارد که همان عقل است. مرحوم شیخ این نظر را ترجیح می دهد و می گوید وقتی که طفل رشد عقلی لازم را پیدا کرد، مالش در اختیار او قرار داده می شود. به تبعیت از شیخ طوسی، مرحوم طبرسی نیز در مجمع همین مطالب را با اختصار نقل کرده اند که در بلوغ اشُد اختلاف است و بعد نظر شیخ طوسی را ترجیح داده اند و در حقیقت بلوغ اشد، بلوغ رشد محسوب می شود.

طبرسی در جوامع الجامع بلوغ اشُد را هم بلوغ حُلم و هم بلوغ عقل تلقی کرده و این آیه محل بحث را با آیه دیگر که پیش تر بحث کردیم، تفسیر کرده است و آن آیه: «وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ» است. در آنجا نیز بلوغ نکاح و بلوغ رشد بود و طبرسی می گوید ترکیب بلوغ نکاح و رشد، بلوغ اشُد می شود که طفل از نظر جسمی به حد حُلم و هم از نظر عقلی دارای رشد باشد. در اینجا اختلافاتی دیده می شود. برخی مقصود را حُلُم و برخی رشد عقلی دانسته اند و برخی به مجمع الامرین، نظر داده اند. با توجه به ابهامی که در بلوغ اشد وجود دارد، قهراً نمی توانیم از این آیه به صورت مستقیم و مستقل چیزی را استفاده کنیم. می توانیم آیه دیگر را که اشاره کردیم، مفسر تلقی کنیم، ولی نمی توانیم استظهار کنیم که بلوغ اشد الزاما مربوط به بلوغ جسمی باشد که با احتلام و با عادت ماهیانه روشن می شود. چون احتمال اینکه مراد از اشد رشد عقلی باشد، منتفی نیست.

از این آیه به صورت مستقیم مطلبی استفاده نمی شود، چون ممکن است با توجه به برخی از روایات، بتوانیم از آیه استفاده ای در موضوع بلوغ داشته باشیم، اما در این صورت استناد ما به ظاهر آیه نیست و به روایات احتجاج کرده ایم. اگر ابهامی نسبت به بلوغ اشد از نظر دلالت آیه باشد، اما نسبت به بلوغ نکاح ابهامی نیست. یعنی وقتی بلوغ نکاح شد، دوران طفولیت پایان می یابد. اینجا با مشکلی مواجه می شویم که در استدلال به آیات سوره نساء و انعام مطرح می شود و حتی اگر بلوغ اشد را احتلام هم معنا کنیم، باز هم با این مشکل روبه رو هستیم و آن اینکه در این دو آیه ملاک بلوغ، ملاک تصرفاتی است که طفل به عنوان بالغ می تواند در اموال خود داشته باشد و آیه مربوط به مهجوریت مالی طفل است و اینکه این مهجوریت چه زمانی تمام می شود.

این مواردی که آیه فرموده برای امور مالی است، اما بحث ما فراتر از مسائل مالی است. این آیه ملاک برای بلوغ را در برخی از تکالیف مربوط به طفل بیان می کند، اما برای همه تکالیف نمی تواند مورد استناد باشد. فرمود: «وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ»؛ یعنی یتیمان را تا زمانی که به بلوغ می رسند، آزمایش کنید و ببینید از رشد عقلی برخوردار هستند یا خیر و اگر اینگونه بود، اموالشان را به خودشان بدهید. این مربوط به تصرفات مالی شخص است و ارتباطی با این ندارد که اطفال تا چه زمانی باید تکالیف خود را انجام دهند و ملاک بلوغ چیست. ممکن است برای کسی که از نظر مالی هنوز مهجور است؛ یعنی بلوغ النکاح نشده و رشد ندارد، اموال در اختیارش قرار نگیرد اما مکلف به نماز و روزه و ... باشد.

آیه بلوغ نکاح را به عنوان ملاک برای تصرفات مالی قرار داده، اما در اینکه غیر از تصرفات مالی که تکالیف دیگر چه ملاکی دارد، آیه نفیا و اثباتا در این زمینه ساکت است. این اشکال در آیه ای که امروز مطرح شد نیز مطرح است. فرمود: «وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ»، یعنی دست به مال یتیم نزنید، مگر به آن طریقه ای که احسن و مطابق با مصلحت باشد. باید مال یتیم را تا زمانی حفظ کرد که بلوغ اشد پیدا کند که در این صورت خودش تصرف می کند. حال فرضاً بلوغ اشد در اینجا اگر بلوغ حلم باشد که برخی از فقها استظهار کرده اند یا بلوغ باشد، ملاکی که در اینجا هست، مربوط به تصرفات مالی طفل می شود و از این آیه نمی شود یک ملاک کلی در این باب به دست آورد که تکالیفی که خدا مقرر فرموده است، در چه زمانی فعلیت پیدا می کند که از آیه چیزی برای کلیت این تکالیف به دست نمی آید.

پس نتیجه اینکه این آیات در بحث بلوغ نباید مورد استناد باشد، نه استناد مستقیم و نه استناد غیرمستقیم، آنطور که برخی از فقها این آیات را به عنوان مرجح قرار داده اند تا اختلاف روایات را از موافقت با قرآن حل کرده و این آیات را مرجح طایفه ای از روایات دانسته اند. اما این آیات مرجع و مرجح نیست. اما در عین حال وقتی به منابع فقهی مراجعه می کنیم، می بینیم که بزرگان ما این آیات را دلیل برای مسئله بلوغ به صورت کلی قرار داده اند. در کتب استدلالی مانند کتاب سیدمجاهد، صاحب ریاض، مرحوم صاحب جواهر و ... در مسئله بلوغ به صورت کلی به این آیات استناد کرده اند، اما وجه استناد به آیات نیز در کلام آنها دیده نمی شود و توضیح نداده اند که چگونه این خصوصیتی که در این آیات به امور مالی وجود دارد را نادیده گرفته اند و از حکم در خصوص این مورد تعدی نموده اند. اما چه پاسخی برای این مطلب است؟

چهار پاسخ در این زمینه وجود دارد؛ اول اینکه، کسی به این آیات با بلوغ نکاح برای سن تکلیف استدلال کند، اما به ضمیمه اجماع، بر اثر این نظر که ملاک بلوغ در ابواب مختلف یکی است و همان ملاک بلوغی که در مسئله اموال یتیم است و در این آیات آمده، در باب عبادات هم هست و همان ملاک در کیفر و مجازات هم وجود دارد. با استناد به اجماع که ملاک متعدد در این زمینه وجود ندارد، استدلال به آیه انجام شده است که از نظر ما این استدلال تمام نیست. فقهایی بوده اند که قائل هستند در ابواب مختلف می تواند ملاک های مختلفی برای بلوغ وجود داشته باشد و اصل این مسئله را نمی توان بین قدما به عنوان مسئله ای که طرح شده است، تلقی کرد. چنین آگاهی را در این مسئله نداریم.

اما راه دوم این است که از روایات استفاده کنیم و بگوییم درست است آیات به تنهایی دلالت بر ملاک بلوغ در همه ابواب نمی کند، اما در روایات بیان شده و به همین آیات استناد شده و ملاک را شامل امور غیرمالی طفل هم دانسته اند. این مطلب آن اشکالی که نسبت به ضمیمه کردن اجماع بود ندارد، اما خروج از استناد به قرآن به روایات است و باید قبول کنیم که این آیات مستقلاً دلالت بر ملاک برای حد تکالیف نسبت به موضوع بلوغ پیدا نمی کند. یک نمونه از روایات که مورد استناد است بیان می کنم: عبدالله ابن سنان روایاتی در این زمینه دارد که معتبر هستند. یکی از این روایات که در ابواب وصایای وسائل الشیعه نقل شده این است: در مورد بلوغ اشد از امام صادق(ع) سوال کرد که ملاک آن چیست؟ امام فرمود بلوغ اشد با احتلام محقق می شود. این یک ابهام را برطرف می کند که بلوغ اشد مسئله کمال عقل نیست و مراد بلوغ جسمی است. سپس سائل می گوید احتلام در سنین مختلف اتفاق می افتد، مراد این است که این طفولیت تا 17 سالگی ادامه می یابد؟ فرمود خیر، اگر بیش از 13 سال شد این شخص مشمول تکالیف است. یعنی مکلف است و امر او نافذ است، مگر این ضعف داشته باشد. پس با 13 سالگی بلوغ اشد تحقق پیدا می کند و اختصاصی به امور مالی هم ندارد. این روایات هم ابهام بلوغ اشد را برطرف می کند و هم شمول آیه را نسبت به عبادات و معاملات تصحیح می کند و این که همه تکالیف متوجه طفل خواهد بود.

از این دو راه که صرف نظر کنیم، به نظر می رسد با تأمل در خود آیه بتوان این مشکل را حل کرد و در این صورت اگر اجماع هم باشد و روایت را نیز داشته باشیم، اینها جنبه های تاییدی پیدا می کند، اما می شود مدعی شد که آیه ظهور دارد در اینکه این ملاک بلوغ نکاح و یا اشده، ملاکی عام برای همه تکالیف است. دو وجه برای این استظهار ممکن است بیان شود که این دو وجه اگر به دو وجه قبل ضمیمه شود، چهار وجه می شود، اما تفاوت این است که این دو وجه در صدد اثبات ظهور عرفی در آیه برای شمول آیه نسبت به امور غیرمالی و غیرمعاملات است.

وجه اول این است که کلمه بلوغ در السنه روایات که وارد شده، ناظر به همان بلوغی است که ما در قرآن کریم داریم. با این تفاوت که در قرآن بلوغ به صورت اضافه مطرح شده است، اما پس از این استعمال قرآنی در عصر متأخر و در دوره ائمه(ع) این اضافه حذف شده و نفس بلوغ انصراف به همان بلوغی که در قرآن مطرح شده پیدا کرده است؛ یعنی بلوغ نکاح و بلوغ حلم.

بنابراین، دو نوع بلوغ نداریم و آنچه داریم یکی است و این هم همانی است که در قرآن ملاک آن بیان شده است و خداوند آن را بلوغ نکاح فرموده است. ما چون امروز یعنی در عصر ائمه(ع) و تا قرون بعدی با بلوغ به صورت ملطق روبه رو هستیم، این سوال طرح می شود که مقصود از بلوغ چیست و ملاک آن چیست؟ این کلمه بلوغ برای ما ابهام یافته و باید این ابهام را از بیرون برطرف کنیم. این به دلیل این است که کلمه بلوغ را به صورت مطلق به کار می بریم، اما اگر توجه داشته باشیم که این استعمال در السنه ائمه(ع) مسبوق به استعمال در قرآن است و استعمال در قرآن مقید بوده و در عصر بعد اگر قید حذف شده، به دلیل وضوح بوده و چون انصراف پیدا می کرد، لازم نبود بگویند بلوغ النکاح و ... ، چون مسلمین در آیات قرآن با این اضافه آشنا شده بودند و وقتی می گفتند بلوغ، می دانستند که بلوغ النکاح مراد است.

از این رو، ما چند بلوغ نداریم همان یک بلوغ است که در قرآن کریم آمده و روایات هم ناظر به همین تعبیر است. اگر ما آنچه در این آیات است را نداشتیم و روایت بود و در کنار روایت به صورت مطلق داشتیم، آن وقت این سوال مطرح می شد که روایت اول و فرضی فقط دلالت بر بلوغ در معاملات می کند و برای بلوغ در عبادات باید به سراغ دلیل دیگری رفت. اینجا روایات در کنار هم به صورت فرضی مطرح بود، اما نسبت بین آنچه بلوغ النکاح در لسان دلیل آمده، با جایی که بلوغ را به صورت کلی مطرح کرده، نسبت دو دلیل در عرض یکدیگر نیست، بلکه نسبت اصل و فرع است. آنچه در قرآن است، اصل و آنچه در روایات آمده فرع و ناظر به چیزی است که در قرآن آمده است، لذا غیر از بلوغ النکاح بلوغ دیگری را نمی شناسیم و ملاک واحد خواهد بود. این یک توجیه است و این را به صورت احتمال مطرح می کنم و ممکن است کسی بتواند به این احتمال استناد کند و ممکن است قوی نباشد و در حد اشعار تلقی شود که از حجیت برخوردار نیست.

اما وجه دوم که می شود وجه چهارم، این است که بگویم در آیه: «وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ» بلوغ النکاح به منزله جنس است و استیناس رشد به منزله فصل است. اول فرموده باید بلوغ نکاح باشد و باید رشد هم افزوده شود. ضمیمه شدن رشد به عنوان فصل به آن جنس از این حیث است که در تصرفات مالی نمی توان به بلوغ اکتفا کرد، چه بسا شخصی بالغ است، اما به دلیل اینکه اهل معامله نبوده و در بازار نبوده، به سهولت بتوان مال را از دستش درآورد. این شخص استقلال در تصرف ندارد. برای امور مالی علاوه بر بلوغ نیازمند شرط رشد هستیم که آیه بیان می کند. رشد، شرطی متناسب با تصرفات مالی است. تناسب حکم و موضوع نیز همین را نشان می دهد و مراد از این رشد این نیست که شخص در ابعاد دیگر از خردی کامل و از رشد عقلانی بالایی برخوردار باشد؛ یعنی در این امور مالی، انسانی اهل فهم باشد و به سهولت بازی نخورد.

بر این اساس آنچه از این آیه استفاده می شود، این است که پایه برای امور مربوط به اطفال، بلوغ النکاح است و در خصوص تصرفات مالی قید رشد اضافه شده، اما در غیر تصرفات مالی، همان بلوغ نکاح مبنای تصرفاتی است که اطفال دارند و وقتی به بلوغ نکاح رسیدند، تصرفات آنها در امور دیگر جایز است؛ یعنی با بقیه افراد از نظر تکالیف فرقی ندارند. اگر تصرف مالی بخواهند داشته باشند، شرط اضافی وجود دارد، اما در غیر این امور مانند بقیه مردم هستند و وقتی به بلوغ نکاح رسیدند، از حالت طفولیت بیرون آمده اند و مویدش هم همان روایاتی است که احتلام را حد طفولیت مطرح می کند.

از این آیه، به حسب ارتکاز عرفی، اینطور می فهمیم که هر شخصی با بلوغ النکاح، اگر پسر است مرد و اگر دختر است جزو زن ها محسوب می شود، اما برای برخی از تصرفات ولو مرد یا زن باشد نیازمند پختگی بیشتر است. مانند رشد در امور معاملی، اما در دیگر موارد این آیات بر حسب ارتکاز عرفی، آن ملاک برای پایان یافتن دوران طفولیت را می توان استفاده کرد. بر این اساس می توان از آیه استظهار کرد به طور کلی آنچه ملاک است بلوغ النکاح است و شخص با بلوغ النکاح از طفل بودن خارج می شود.

نتیجه بحث این است که با توجه به آیات شریفه قرآن، استفاده از آیه حلم و بلوغ حلم که در باب تکلیف به صورت کلی قابل استفاده است و آیاتی که در جلسه قبل و امروز مطرح کردیم نیز با یکی از وجوده چهارگانه می تواند نسبت به همه تکالیف عموم داشته باشد و وجه چهارم منشأ استظهار است و استظهار از آیه با وجه دوم که روایت هم باشد تأیید می شود که استظهار درست کردیم و روایت معتبر نیز موید آن است، اما استفاده از آیه قرآن است.

در قرآن کریم، تفصیل بین ملاک بلوغ بین دختران و پسران مطرح نشده است که بگوید پسران این ملاک را دارند و دختران ملاک دیگر. آیاتی که وجود دارد، هم مربوط به پسران است و هم مربوط به دختران. نکته سوم اینکه ملاکی که در قرآن برای بلوغ مطرح شده یک ملاک طبیعی است، اعم از اینکه حلم یا بلوغ النکاح باشد و غیر از این ملاک دیگری نداریم. اگر این ملاک طبیعی را اماره ای بر اساس سن متناسب با آن مطرح کنیم، مشکلی نیست. اصل بلوغ یک امر طبیعی و تکوینی است و آیه نیز این را مطرح کرده، اما اماره ای از حیث سن نداریم. اگر اماره ای قابل انطباق باشد فبها، اما اگر با این ملاک اماره سازگار نباشد، آن اماره قابل قبول نیست.

گزارش از مرتضی اوحدی

انتهای پیام

کلیدواژه های این خبر
مجمع   تبیان   قرآن کریم   نکاح   یتیمان   اسراء   یتیم   دلالت   محمد سروش محلاتی   سروش محلاتی   درس خارج فقه  
محتوای این خبر به صورت خودکار از «ایکنا» دریافت شده و «مخبرنیوز» بدون هیچ دخل و تصرفی آنرا باز نشر داده است. اگر به هر دلیلی احساس می کنید محتوای منتشر شده مطلوب نیست، خواهشمند است با استفاده از این لینک ما را مطلع نمایید تا بدون درنگ آنرا حذف نماییم.
با استناد به ماده ۷۴ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷ مجلس شورای اسلامی و با عنایت به اینکه مخبرنیوز مصداق بستر مبادلات الکترونیکی متنی، صوتی و تصویر است، مسئولیت نقض حقوق تصریح شده مولفان در قانون فوق از قبیل تکثیر، اجرا و توزیع و یا هر گونه محتوی خلاف قوانین کشور ایران بر عهده منبع خبر و کاربران است.

اخبار مرتبط
رئیس شورای عالی مجمع تقریب: توطئه سلطه گران بین المللی، برمبنای تفرقه افکنی بین امت های اسلامی است
تقریب نیوز
شکست توطئه های دشمنان نتیجه وحدت در جامعه اسلامی است
ایکنا
تحلیل کمی و کیفی فرایند آموزش قرآن کودکان در دوره ابتدایی
ایکنا
«شرح و تحلیل خطبه امام حسین(ع) در منا» قسمت اول: سکوت عالمان در برابر فساد حاکمان – استاد سروش محلاتی
سایت جماران
همایش شیرخوارگان حسینی مجازی شد
عقیق
استدلال امام رضا(ع) درباره شان نزول مباهله
شفاف نیوز
اهمیت روزه و رمضان در آینه قرآن و احادیث
شبکه الکوثر
ثبت نام داوطلبانی که شرایط مدنظر شورای نگهبان راندارندقانونی نیست
حزب الله نیوز
روایات مبین ملاک بلوغ برای دختران، منافاتی باهم ندارند / چگونگی جمع بین روایات
ایکنا
مفتی سوریه: ایران با بستن سفارت اسرائیل وفاداری خود به فلسطین را نشان داد
العالم
نظریه و کتاب «قرآن، کتاب انقلاب» فاقد استدلال علمی است / حوزه علمیه و مراجع تقلید ورود کنند
ایکنا
دستگیری از مستمندان و انفاق، سیره برگزیدگان الهی است
خبرگزاری بسیج
حمایت از فلسطین و قدس شریف یکی از مظاهر رویش وحدت اسلامی است
ایرنا
نگاهی به وصیت نامه امام علی(ع) در نهج البلاغه
صدا و سیما
جدول پخش برنامه های سیمای چهارمحال و بختیاری
صدا و سیما
عداوت زمینه خروج از تقواست / پیامد های عداوت؛ از دشنام به دشمن تا تهی شدن از تدبیر
ایکنا
دعا های گره گشای مولای متقیان در شب قدر/ چگونه امشب از امیرالمومنین (ع) یاری بطلبیم؟ +فیلم
باشگاه خبرنگاران
بررسی دلالی دو روایت که ملاک بلوغ را 9 سال می دانند
ایکنا
شب بیست و یکم رمضان ،شب تثبیت سرنوشت
صدا و سیما
تمام آیات قرآن ناظر به رفع نیاز است / چرا علم در کشور ما نور نیست
ایکنا
دعای روز نوزدهم ماه مبارک رمضان/ جز 19 قرآن کریم
خبرگزاری بسیج
مروری بر وصیت نامه های امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه
خبرگزاری حوزه
طرح روایات بلوغ دختران در 9 سال و بررسی اجمالی پاره ای از آنها
ایکنا
نگرانی های فراوان امیرالمومنین (ع) در لحظات پایانی عمر شریفشان + فیلم
باشگاه خبرنگاران
رسیدگی به امورات نیازمندان مورد تاکید جامعه باشد
تسنیم
بلال فروشی که سرپرست 10 هزار کودک یتیم شد/ خواننده جوان عشق های خانوادگی را آلبوم کرده است
باشگاه خبرنگاران
طرح دو روایت در تعیین ملاک بلوغ و بررسی اجمالی سند و متن آنها
ایکنا
لزوم احیای روحیه انفاق و نهادینه کردن فرهنگ آن در جامعه
خبرگزاری بسیج
بی تفاوتی نسبت به انحرافات جامعه ممنوع است
خبرگزاری حوزه
سوره های ضحی و انشراح؛ تاملی در مسئولیت اجتماعی پیامبر(ص) و دیگر انسان ها
ایکنا
بیانیه گام دوم برای نسل کنونی و آینده بیان شود
رسانیوز
«صیام» روشی سلوکی برای تقوای الهی است
ایکنا
احتمال تقیه چه زمانی حجیت روایت را خدشه دار می کند؟
ایکنا
دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع): دین مقدس اسلام سرشار از احکام اجتماعی است
تسنیم
عمل صالح لازمه ایمان حقیقی است / تسبیح ظاهری و باطنی همه موجودات
ایکنا
مسابقه حفظ سوره مبارکه نباء همراه با جوایز ارزنده
تابناک
بررسی سندی روایاتی که ملاک بلوغ را «حیض» می دانند / پاسخ به مناقشات آیت الله سبحانی
ایکنا
مهم ترین راه کار دوری از گناه چیست؟
رسانیوز
مهم ترین راه کاری که انسان از گناه دور شود چیست؟
مهر نیوز
قرآن حضور اجتماعی و سیاسی زن را به رسمیت می شناسد
ایکنا
اخبار مرتبط
bltتقریب نیوز : رئیس شورای عالی مجمع تقریب: توطئه سلطه گران بین المللی، برمبنای تفرقه افکنی بین امت های اسلامی است
bltایکنا : شکست توطئه های دشمنان نتیجه وحدت در جامعه اسلامی است
bltایکنا : تحلیل کمی و کیفی فرایند آموزش قرآن کودکان در دوره ابتدایی
bltسایت جماران : «شرح و تحلیل خطبه امام حسین(ع) در منا» قسمت اول: سکوت عالمان در برابر فساد حاکمان – استاد سروش محلاتی
bltعقیق : همایش شیرخوارگان حسینی مجازی شد
bltشفاف نیوز : استدلال امام رضا(ع) درباره شان نزول مباهله
bltشبکه الکوثر : اهمیت روزه و رمضان در آینه قرآن و احادیث
bltحزب الله نیوز : ثبت نام داوطلبانی که شرایط مدنظر شورای نگهبان راندارندقانونی نیست
bltایکنا : روایات مبین ملاک بلوغ برای دختران، منافاتی باهم ندارند / چگونگی جمع بین روایات
bltالعالم : مفتی سوریه: ایران با بستن سفارت اسرائیل وفاداری خود به فلسطین را نشان داد
bltایکنا : نظریه و کتاب «قرآن، کتاب انقلاب» فاقد استدلال علمی است / حوزه علمیه و مراجع تقلید ورود کنند
bltخبرگزاری بسیج : دستگیری از مستمندان و انفاق، سیره برگزیدگان الهی است
bltایرنا : حمایت از فلسطین و قدس شریف یکی از مظاهر رویش وحدت اسلامی است
bltصدا و سیما : نگاهی به وصیت نامه امام علی(ع) در نهج البلاغه
bltصدا و سیما : جدول پخش برنامه های سیمای چهارمحال و بختیاری
bltایکنا : عداوت زمینه خروج از تقواست / پیامد های عداوت؛ از دشنام به دشمن تا تهی شدن از تدبیر
bltباشگاه خبرنگاران : دعا های گره گشای مولای متقیان در شب قدر/ چگونه امشب از امیرالمومنین (ع) یاری بطلبیم؟ +فیلم
bltایکنا : بررسی دلالی دو روایت که ملاک بلوغ را 9 سال می دانند
bltصدا و سیما : شب بیست و یکم رمضان ،شب تثبیت سرنوشت
bltایکنا : تمام آیات قرآن ناظر به رفع نیاز است / چرا علم در کشور ما نور نیست
bltخبرگزاری بسیج : دعای روز نوزدهم ماه مبارک رمضان/ جز 19 قرآن کریم
bltخبرگزاری حوزه : مروری بر وصیت نامه های امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه
bltایکنا : طرح روایات بلوغ دختران در 9 سال و بررسی اجمالی پاره ای از آنها
bltباشگاه خبرنگاران : نگرانی های فراوان امیرالمومنین (ع) در لحظات پایانی عمر شریفشان + فیلم
bltتسنیم : رسیدگی به امورات نیازمندان مورد تاکید جامعه باشد
bltباشگاه خبرنگاران : بلال فروشی که سرپرست 10 هزار کودک یتیم شد/ خواننده جوان عشق های خانوادگی را آلبوم کرده است
bltایکنا : طرح دو روایت در تعیین ملاک بلوغ و بررسی اجمالی سند و متن آنها
bltخبرگزاری بسیج : لزوم احیای روحیه انفاق و نهادینه کردن فرهنگ آن در جامعه
bltخبرگزاری حوزه : بی تفاوتی نسبت به انحرافات جامعه ممنوع است
bltایکنا : سوره های ضحی و انشراح؛ تاملی در مسئولیت اجتماعی پیامبر(ص) و دیگر انسان ها
bltرسانیوز : بیانیه گام دوم برای نسل کنونی و آینده بیان شود
bltایکنا : «صیام» روشی سلوکی برای تقوای الهی است
bltایکنا : احتمال تقیه چه زمانی حجیت روایت را خدشه دار می کند؟
bltتسنیم : دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع): دین مقدس اسلام سرشار از احکام اجتماعی است
bltایکنا : عمل صالح لازمه ایمان حقیقی است / تسبیح ظاهری و باطنی همه موجودات
bltتابناک : مسابقه حفظ سوره مبارکه نباء همراه با جوایز ارزنده
bltایکنا : بررسی سندی روایاتی که ملاک بلوغ را «حیض» می دانند / پاسخ به مناقشات آیت الله سبحانی
bltرسانیوز : مهم ترین راه کار دوری از گناه چیست؟
bltمهر نیوز : مهم ترین راه کاری که انسان از گناه دور شود چیست؟
bltایکنا : قرآن حضور اجتماعی و سیاسی زن را به رسمیت می شناسد




 |  درباره ما |  ارتباط با ما |  تبلیغات |  آخرین پستها |  تیتراخبار |  خبرگزاریها |  صفحه اصلی | 

مخبر جامعترین و بزرگترین سایت جمع آوری اخبار ایران می باشد که توسط موتور هوشمند جمع آوری و پیش پردازش اخبار هزاران فید خبری را جمع آوری نموده و در اختیار مخاطبان قرار می دهد.
مخبر هیچگونه مسئولیتی در قبال محتوای منتشر شده نخواهد داشت.